Opinie op zondag: Een disfunctionele Navo is nog altijd beter dan niks

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Later vandaag cultureel psycholoog Keyvan Shahbazi, nu historicus Dirk-Jan van Baar.

Een grote ‘baby-Trump-ballon, in Londen op 13 juli, bij een protest tegen het bezoek van de Amerikaanse president pal na de Navo-top in Brussel. Foto AP

Donald Trump heeft Europa weer aangedaan en liet weer een spoor van walging en afkeer achter. Dat kon geen verrassing zijn, maar was het gek genoeg wel. Juist in Atlantische kringen leefden nog illusies over ‘een tweede Reagan’, zoals ik daar ook Theresa May ‘een nieuwe Thatcher’ heb horen noemen. Je kunt op het Navo-hoofdkwartier Britten tegenkomen die voor de Brexit zijn en daarin geen enkel probleem zien voor de Atlantische solidariteit.

Onze eigen ambassadeur, Marjanne de Kwaasteniet, concludeerde aan de vooravond van het Trump-bezoek in Atlantisch Perspectief dat het bondgenootschap in goede conditie verkeert. Met zulke verdoofde geesten win je de oorlog niet.

Atlantisch Nederland verkeert in staat van ontkenning. Zo verklaarde Mark Rutte bij zijn bezoek aan Washington dat Trump duizend procent gelijk heeft met zijn klacht dat de Europese landen te weinig voor hun defensie betalen, terwijl de Nederlandse krijgsmacht onder acht jaar Rutte volledig is uitgekleed. Afspraak is afspraak is anders. Het versterkt het bij Trump levende idee dat Europese landen klaplopers zijn.

Veel journalisten, die vooral door persofficieren verstrekte tabelletjes lezen, denken dat trouwens ook. Geen wonder dat er onder het grote publiek zoveel misverstanden over de Navo leven, zoals dat ook het geval is over de EU.

Complete amateur

Ter info: Trump heeft helemaal geen punt met zijn kritiek op Europa, zoals hij ook helemaal niets van internationale politiek begrijpt. De man is een complete amateur. Waarnemers die in Trump een machtspolitieke realist zien die naïeve Europeanen wel even tot de orde zal roepen en Moskou en Beijing tegenspel gaat bieden, zijn ofwel dom, of kwaadaardig, of allebei.

Wat trouwe atlantici, moe geworden door decennialange budgetgevechten (burden sharing), verzuimd hebben uit te leggen is dat het altijd de bedoeling was dat Amerika het leeuwendeel van de Europese defensie voor zijn rekening nam. Daarop was de Amerikaanse dominantie gebaseerd en het voorkwam dat Europese landen – zeker de oude koloniale mogendheden – op eigen houtje militaire avonturen aangingen. Dat gebeurde voor het laatst bij de Suez-oorlog in 1956, toen Britten, Fransen en Israëliërs zonder medeweten van de Amerikanen een onnavolgbare operatie tegen de Egyptische president Nasser (een nieuwe Hitler) op touw zetten. Het werd een totaal fiasco voor beide Europese machten, van wie Frankrijk in 1954 al eerder de eigen (!) plannen voor een Europees leger had getorpedeerd. (Wij Nederlanders dreigden in 1962 vanwege Nieuw-Guinea nog in oorlog met Indonesië te komen.)

Briljant succes

Sindsdien zijn de bordjes drastisch verhangen en is het ooit expansieve Europa een naar binnen gekeerd pacificatieproject geworden. Daarbij ging het erom de Russen buiten de deur te houden en Duitsland binnen het Westen te verankeren. Die politiek is een briljant succes geworden, met de vreedzame Duitse eenwording in 1990 en de latere vreedzame uitbreiding van de Navo en de EU naar Oost-Europa. Tegen voor Amerika ongekend lage kosten.

Wat de westerse landen aan defensie uitgeven is een schijntje van wat ze vroeger gewend waren en loopt in geval van oorlog op het eigen grondgebied op naar 100 procent (eigenlijk veel meer; het kost jaren om weer op krachten te komen, nog afgezien van alle revanchegevoelens die verloren oorlogen met zich meebrengen). Het is waar dat de Bundeswehr allesbehalve paraat is. Maar dat Duitsland Mercedessen naar Amerika exporteert en dat alle Europese verzorgingsstaten weinig voor hun defensie betalen, is een teken van collectieve kracht, niet van zwakte. Economisch gesteld: het is een arbeidsdeling waar iedereen, ook het militair superieure Amerika, beter van wordt.

Dat Trump deze vorm van solidariteit niet begrijpt, komt omdat solidariteit in zijn woordenboek niet voorkomt. Dit is een dieper manco bij rechts, dat alleen nog in win-win denkt en zich niet meer om verliezers bekommert. Rechts, dat ooit voor realisme stond, is ontaard. Maar denk niet dat meer Europese defensie het antwoord is. Van alle slechte ideeën is dat het slechtste idee.

Urgentere zaken

Dat zou meteen oude nationale tegenstellingen doen herleven en Trump (die géén veiligheid levert) belonen. Zonder gemeenschappelijke strategie heeft meer uitgeven voor defensie geen zin. Europa doet er beter aan zich te richten op urgentere zaken als het bewaken van de buitengrenzen en het verstevigen van de eurozone. Tegen de trollen van Poetin helpen geen dure wapensystemen. En waarom zou Duitsland meer voor defensie tegen Rusland uitgeven als Polen en Hongarije het Poetin-model omarmen en met Trump en allerlei stokebranden gemene zaak maken tegen Brussel en Angela Merkel?

Zelfs een disfunctionele Navo heeft nog altijd een gezamenlijke bevelsstructuur en voorkomt dat nationale legers tegenover elkaar komen te staan. Europa kan dat niet. Daarbij zijn Navo en EU van oudsher anticommunistische organisaties die ook fascistisch revanchisme moeten temmen. Met al die verraderlijke krachten in eigen kring is er voor de westerse elites genoeg werk aan de winkel. Te beginnen met het kalt stellen, politiek en ideologisch, van Trump en zijn trawanten.

Dirk-Jan van Baar is historicus.

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.