opinie op zondag Arnout Brouwers

Opinie op Zondag: een afrekening in het elitaire circuit

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club auteurs. Eerder vandaag cultuurhistoricus Thomas von der Dunk, nu Arnout Brouwers.

Thierry Baudet, leider van Forum voor Democratie, in de Tweede Kamer op de dag na Provinciale Statenverkiezingen. Beeld ANP

Met de ondermijning van ons land door universiteiten, journalisten, kunstenaars, architecten en bestuurders nog vers in het geheugen, net als de lokroep van ‘het front’ en de klimaatmanie die zich laat vergelijken met de doodscultus die ooit het Paaseiland tekende, hoor ik op de lagere school van mijn zoontje dat er een leerling met kinkhoest is en ‘dat u uw kind als hij een beetje hoest misschien beter thuis kunt houden’.

Ja, kinkhoest zit in het pakket ziektes waartegen gevaccineerd wordt. Maar ja – in een wereld zonder feiten kan de nar met goed recht het koningschap claimen, kan de aarde plat zijn en kan de westerse beschaving zijn oorsprong vinden in een tijd van louter tweecellige organismen.

Kortom, regressie alom.

Dambreuk

Het is een beetje als met een dambreuk die je in de verte ziet gebeuren. Verstandelijk weet je dan al wat er gebeurt, maar als het water je letterlijk overspoelt komt dat toch heel anders aan. Net als Mark van der Laan moet ik ook aan mijn grootouders denken, vooral mijn opa en oma, die in oorlogstijd dappere keuzes maakten in de overtuiging dat sommige dingen niet door de beugel kunnen.

Ik ben blij dat onze brute Twitterwereld hen bespaard blijft, evenals de overwinningsspeech van Thierry Baudet. Maar diens flirt met donkere krachten is geen bijzondere uitspatting van een gymnasiast. Het is het schuimlaagje op een brede, intellectueel gedragen golf die door het hele Westen spoelt. Gedragen door voorname hoogleraren, journalisten, en politieke operateurs als Steve Bannon die driftig rondscharrelen in de donkerste hoeken van de grote rommelzolder van de westerse filosofie. En leentjebuur spelen bij enge mystieke filosofen uit autoritaire landen.

Hun zogenaamde ‘opstand tegen de elite’ is in werkelijkheid een afrekening in het elitaire milieu. Het volk is slechts een gebruiksvoorwerp. Dat geldt voor de Brexit, en dat geldt ook hier.

Karrensporen

Wie Baudets overwinningsrede ook niet meer hoorde, is de historicus Maarten Brands, die een jaar geleden overleed. Hij was er na de instorting van de ‘oude orde’ in de jaren 1989/91 snel bij om te wijzen op de risico’s van het aan de oppervlakte komen van de ‘karrensporen van de geschiedenis’ die door het rigide systeem van de Koude Oorlog lang aan de open lucht waren onttrokken.

Waar Francis Fukuyama het einde zag van de geschiedenis, zag Brands de terugkeer ervan. En daarmee het einde van alle structurele factoren die dwongen tot trans-Atlantische samenwerking en Europese integratie. Dwongen, zeg ik expres. Brands zocht naar nieuw cement om de boel bij elkaar te houden, maar het scherpst was hij in het ontleden van de krachten die de VS en Europa, maar ook de Europeanen onderling, uit elkaar trokken.

In onze gesprekken maakten we weleens uitstapjes naar de opkomst van China, of de uitdagingen van brute autoritaire macht tegenover onze postmoderne ‘zwakstroomdemocratieën’. Maar wie nu naar de Amerikaanse politiek kijkt, en naar de Europese, kan moeilijk anders concluderen dan dat we zelf in een verkeerd karrenspoor terecht zijn gekomen. En door eigen toedoen. De ultieme hoogmoed van de intellectuelen en praatjesmakers van deze tijd is dat ze een verwijzing naar de lessen van twee bloedige wereldoorlogen lachend afdoen terwijl ze hun fantasieën over nationale volkssoevereiniteit oppoetsen.

Opsmuk

De brave stemmers op Baudet – die de afgelopen dagen plots een parade maakten door progressief medialand - valt hoegenaamd niets te verwijten. Zij kozen voor een door Baudet effectief uitgedragen standpunt: we kunnen ons dit klimaatbeleid niet veroorloven, net zo min als massa-immigratie. Je kunt hier voor of tegen zijn, maar het zijn legitieme standpunten die discussie verdienen in onze democratie.  En als de Forum voor Democratie-kiezers de politieke bestuurders in Den Haag een mokerslag wilde geven - ditmaal via Baudet - dan lijkt dat aardig gelukt.

Wat mij deprimeert, is de intellectuele opsmuk die Baudet er zelf aan geeft, en de openlijke of stille ondersteuning die hij krijgt vanuit delen van de elite: het verdwijnen van elke compassie of humaniteit uit betogen over migratie, het dik aanzetten van tegenstellingen in onze multi-etnische maatschappij, het opgeven van het geloof in onze kernwaarden die onze samenlevingen uniek maken, en ook uniek leefbaar voor een grote diversiteit aan mensen. Dit is de cruciale paradox van de brede intellectuele stroming die, bijvoorbeeld, de Britten Brexit en ons Baudet oplevert: zij zegt op te treden om ‘de natiestaat’ of ‘de westerse beschaving’ te redden, maar wat ze in de praktijk eerder zal doen is deze ten gronde richten. Economisch, maar ook moreel. Want wat is het Westen zonder kernwaarden?

Nadat ik mijn zoontje op school had gebracht, stond ik voor de boekenkast en aarzelde welk boek ik eruit moest trekken om deze tijd te begrijpen. Eerst neigde ik naar Norman Cohns klassieker, Europe’s Inner Demons. Daarna speelde Gibbons Decline and Fall of the Roman Empire door mijn hoofd. Toen kwam ik bij zinnen en greep naar Erasmus’ Lof der Zotheid.

Arnout Brouwers is historicus en journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden