Opinie op zondag: Diversiteit: van toverwoord tot totalitarisme

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag een bijdrage van een vaste club van acht auteurs. Eerder vandaag classica Rosa van Gool. Nu is het de beurt aan historicus Geerten Waling.

Zwarte Piet is bij uitstek het symbool in de strijd voor of tegen diversiteit. Beeld ANP

Diversiteit is het toverwoord van de eenentwintigste eeuw. Kunstenaars en wetenschappers weten het allang: wie in subsidie-aanvragen maar vaak genoeg het ‘d-woord’ hanteert, liefst in combinatie met het onafscheidelijke begrippenzusje ‘inclusiviteit’, ziet de euro’s binnenstromen. Diversiteit opent niet alleen meer deuren, het is een geloofsartikel geworden. Geen onderneming of organisatie die er nog aan ontkomt. Nu de omarming van deze modegril zo dwingend wordt opgelegd, zien we de trekjes van een nieuw totalitarisme.

In navolging van Amerikaanse bedrijven en scholen nemen ook in Nederland de ‘diversity officers’ een steeds grotere plek in op de begroting. Huidskleuren, geslachtsdelen, seksuele voorkeuren, handicaps - ze moeten allemaal worden geturfd en gemonitord. De populatie van studenten en docenten moet immers divers genoeg zijn, met drempels lager dan de grond. Alles om te voorkomen dat de organisatie wordt beticht van ‘insensitiviteit’, of erger nog: ‘uitsluiting’. Iedereen mag er zijn, en iedereen moet er zijn. Altijd.

Huiswerk

Daarom is ook het hele principe van een diploma maar achterhaald, zo stelde de Nijmeegse hoogleraar Harold Bekkering onlangs. Het gestandaardiseerd toetsen van vaardigheden en kennis houdt geen rekening met verschillende achtergronden en leertempo’s. En o ja, ook huiswerk is een grote bedreiging van de diversiteit - tenslotte wordt niet iedereen thuis in dezelfde mate gestimuleerd - dus afschaffen maar. Als we op deze weg doorgaan wordt het onderwijs binnenkort een tak van de gezondheidszorg: de basisschool in het basispakket en een aanvullende verzekering voor academisch gepamperden. De student zakt inmiddels nog verder af: van cliënt naar patiënt.

Laat ik vooropstellen dat diversiteit in beginsel iets positiefs is, net als inclusiviteit. Het is goed dat we ons bewust zijn van de sluipende werking van seksisme, racisme en andere mogelijke bronnen van discriminatie. Ongelijke behandeling is lelijk onverdraagzaam - en domweg strafbaar. Bizar eigenlijk, dat je zo’n disclaimer nog moet maken. Alsof je iemands onterechte veroordeling voor moord aankaart, maar daarbij wel steeds moet herhalen dat jijzelf toch echt ook tégen moord bent. Precies dat tekent het diversiteitsdebat: kritische stemmen laden de verdenking op zich tegen diversiteit te zijn. Een bedreiging voor de tolerantie, een sta-in-de-weg voor de utopische idylle van de absolute gelijkheid en sociale rechtvaardigheid.

Blanke vrouwen

Dat zijn de totalitaire trekjes die zich beginnen af te tekenen. Het is de trom waarop Eurocommissaris Frans Timmermans al enige tijd hamert, zoals twee jaar geleden in het Europarlement, toen hij stelde dat “er geen land is, zelfs niet in de verste uithoeken van deze wereld, dat in zijn toekomst geen diversiteit zal zien.” Een realistische constatering, met de grote migratiestromen, de mondialisering en het toerisme. Maar Timmermans wisselde het descriptieve af met het normatieve: “Diversiteit is de lotsbestemming van de mensheid.” En hij impliceerde zelfs dat we geen keuze hebben: diversiteit, of oorlog. Dat zijn de woorden van een zeloot.

Eenzelfde dogmatisme bedreigt universiteiten. Los van de al genoemde diversity officers, zijn er ook verschillende nieuwe studie- en onderzoeksprogramma’s over diversiteit. Zo bieden de universiteiten van Rotterdam, Delft en Leiden de master ‘Governance of Migration and Diversity’ aan: ‘Want to solve the refugee crisis? Come and join this master!’ In Nijmegen is er de Radboud Gender & Diversity Studies, in Maastricht het Centre for Gender and Diversity. Vrijwel alle universiteiten hebben een diversiteitsleerstoel of andere initiatieven om het onderwerp eens goed op de onderzoeks- en onderwijsagenda te zetten. (Overigens wordt het onderzoeksveld zelf vooral bemenst door blanke vrouwen, dus daar ligt wel een verbeterpuntje...)

Ook hier geldt: diversiteit kan een interessant maatschappelijk fenomeen zijn om te onderzoeken. Dit blijkt wel uit de discussie naar aanleiding van het werk van socioloog Robert Putnam: is een etnisch diverse populatie nu juist veerkrachtiger en vreedzamer, of wankeler en meer conflictgevoelig dan een homogene groep? Maar in de diversiteitsstudies lopen wetenschappelijk onderzoek en sociale wenselijkheid (lees: activisme) voortdurend door elkaar heen. Tunnelvisie is realiteit, politiek-ideologische indoctrinatie dreigt, evenals - uiteindelijk - de brute uitsluiting van ieder die niet hard genoeg meezingt in de hoogmis van de diversiteit.

Geerten Waling is historicus, onderzoeker aan de Universiteit Leiden en auteur van o.a. Zetelroof (Nijmegen: Vantilt 2017). Samen met Wim Voermans publiceerde hij Gemeente in de genen. Tradities en toekomst van de lokale democratie in Nederland (Amsterdam: Prometheus).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.