Opinie

Opinie op Zondag - Dirk-Jan van Baar: Macron is een wel erg brave jongen

Het Franse model verkeert in existentiële nood, maar daarmee is de redding nog niet nabij, schrijft historicus Dirk-Jan van Baar.

Emmanuel Macron, 27 april. Beeld afp
Emmanuel Macron, 27 april.Beeld afp

In 'Soumission', de visionaire roman van Michel Houellebecq, kiest Frankrijk een moslim (een Ahmed Aboutaleb) tot president uit angst voor Marine Le Pen. Met de opkomst van Emmanuel Macron, een jonge technocraat die zich uit de socialistische partij heeft losgemaakt, links noch rechts wil zijn, en als briljante wonderboy boven de gevestigde partijen staat, lijkt dit scenario van de baan (al had Houellebecq het voor 2022 voorspeld).

Het presidentschap kan Macron nauwelijks nog ontgaan. Daarmee heeft de gediscrediteerde Franse elite een nieuwe 'Hoffnungsträger' waaraan zij zich kan vastklampen. De Europese missie - onze laatste strohalm - kan worden voortgezet.

Het scenario van Houellebecq was over de top: het katholieke Frankrijk zal nooit een moslim tot president kiezen. De angst voor Le Pen is mede zo groot omdat de angst voor de islam, waarmee Frankrijk al sinds mensenheugenis in oorlog verkeert, nog veel groter is. De Vijfde Republiek is in 1958 rechtstreeks ontstaan uit het rampzalige conflict in Algerije, waarvoor Charles de Gaulle een uitweg beloofde. Die kwam in 1962, met de onafhankelijkheid van deze modelkolonie die Frankrijk aanvankelijk niet had willen opgeven, nadat het geweld uit Algerije ook de straten van Parijs had bereikt.

Frankrijk weet wat moslimterreur is, zoals het ook heel goed weet dat een keuze voor het Front National - een haatdragende revanchistische partij die onder vader Le Pen uit het verlies van Algerije is voortgekomen - een keuze vóór de burgeroorlog is. Dat wil Frankrijk niet.

Generaal De Gaulle

Niet voor niets hield generaal De Gaulle zijn land de keuze voor tussen hem of de chaos. De angst als bindmiddel. De Franse elite is bang voor de islam, bang voor de banlieu, bang voor het volk, bang voor de eigen decadentie en bang voor de Revolutie, waaraan de Franse natie sinds 1789 haar identiteit ontleent, maar waarvan het historisch bewuste deel ook weet hoe verscheurend die is.

Wil de politieke klasse haar comfort en privileges behouden, dan zal zij toekomstig onheil voor moeten zijn. Dat vereist een beschavingsmissie, want zonder zo'n missie verliest de keizer zijn kleren en krijg je een François Hollande, die achterop een scooter met een helm op naar zijn maîtresse werd gebracht.

Zo'n slappe president, die een gewone man wilde zijn en elke confrontatie uit de weg ging, verdraagt Frankrijk niet, al kun je ook zeggen dat Hollande (te) goed had geluisterd naar zijn volk. Dat wilde na de 'bling bling' van Nicolas Sarkozy géén grandeur en géén hervormingen, en kreeg het immobilisme waar het om had gevraagd. Het resultaat was ernaar: op 23 april haalde de socialistische kandidaat zesenhalf procent. Tot zover het (ondankbare) Franse 'sociale model'.

François Mitterrand

Het Franse model verkeert in existentiële nood, maar daarmee is de redding nog niet nabij. In de westerse wereld is Frankrijk altijd net even anders. Toen gezamenlijk links in 1981 onder François Mitterrand eindelijk de verkiezingen won, was Margaret Thatcher in Engeland al twee jaar bezig het socialisme af te schaffen. Het weerhield Mitterrand niet van een succesvol presidentschap van veertien jaar, waarin hij het communisme alsnog de wacht aanzegde en samen met Helmut Kohl de basis legde voor de euro, een Frans idee.

De Fransen moderniseren wel, maar op hun eigen manier in hun eigen tempo. Daarbij verschuilen ze zich angstvallig achter Duitsland, desnoods door het af te remmen en financieel uit te putten. Als het Frans-Duitse verstandshuwelijk strandt, houdt alles op, een analyse die Angela Merkel deelt: 'mislukt de euro, dan mislukt Europa.'

Logisch dus dat iedereen in Brussel op een overwinning van Macron hoopt, wat een halt toeroept aan het anti-Europese strovuur van Le Pen. Maar dat betekent ook dat Frankrijk ineens heel politiek correct kiest, wat het van nature niet is. De Franse politiek zit vol machiavellistische wendingen (Mitterrand heette 'de Florentijn') en heeft iets boers. Als la France profonde haar zin niet krijgt, gaan de hammen op straat en werpen vrachtwagenchauffeurs blokkades op.

'De kleine gepoederde markies'

Franse intellectuelen blinken uit in verheven traktaten, maar ook in politieke dwarsheid. Denk aan Jean-Paul Sartre en zijn gedweep met Mao, een linkse pendant van al die rechtse denkers die net als Houellebecq over het verval van Frankrijk en de leegte van de westerse cultuur filosoferen. In zo'n klimaat past eerder een doorgewinterde cynicus dan een brave jongen als Macron, die het vak nog moet leren en binnen de elite afgunst wekt. Zo spreekt Laurent Fabius, een gevallen grootheid, over 'de kleine gepoederde markies'. Hoor ik daar een echo van De Sade?

Veel liefde gaat Macron niet krijgen, al is het wel heerlijk Frans dat de nieuwe president met een vijfentwintig jaar oudere vrouw (zijn lerares!) is getrouwd. Zoiets is nog nooit vertoond. Aan die afwijking moet Frankrijk zich maar overgeven, anders volgt alsnog de afrekening waar heel Europa bang voor is.

Dirk-Jan van Baar is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden