Opinie

Opinie op Zondag: 'De weg naar gelijkwaardigheid van man en vrouw is nog lang, maar we liggen op koers'

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag een bijdrage van een vaste club auteurs. Eerder vandaag historicus Geerten Waling, nu classica Rosa van Gool.

Catherine Deneuve, Isabelle Huppert en Deneuves dochter, Chiara Mastroianni, in Monaco. Beeld afp

Gastcolumnist Annelien Jonkman meent dat 'vrouwen in de westerse wereld veel meer macht hebben dan mannen'. Deze stelling baseert zij op een gesprek dat ze rond 1990 voerde met een politieagente, die zei dat 'het merendeel van de aangiften van verkrachting' achteraf ongegrond bleek te zijn. Maar die anekdote is niet haar enige bewijs: ze heeft ook nog een vriend die in Amerika bij een bedrijf werkt waar de mannen, uit angst voor valse beschuldigingen, niet met vrouwelijke collega's alleen in de auto willen zitten.

Jonkman komt dus tot haar verstrekkende conclusie op basis van twee persoonlijke ervaringen, die zij volkomen kritiekloos opvoert. Er is namelijk geen enkel wetenschappelijk onderzoek dat de bewering van de politieagente ondersteunt. Nederlandse onderzoek uit 2011 schat dat circa 20 procent van de aangiften 'dubieus' is, grootschalige onderzoeken in Australië en Amerika - samen toch een significant deel van de westerse wereld - resulteren in veel lagere percentages, variërend tussen de 2 en 10 procent.

Ook wijst het Amerikaanse National Sexual Violence Resource Center erop dat het aantal niet gerapporteerde verkrachtingen vermoedelijk rond de 63 procent ligt. Schattingen van onderrapportage zijn per definitie moeilijk en daarom is enige voorzichtigheid geboden. Toch kan iedereen die #MeToo ook maar enigszins gevolgd heeft zich het mechanisme van onderrapportage bij seksueel misbruik levendig voorstellen: slachtoffers durfden zich nu eindelijk uit te spreken omdat ze niet de enige waren en dus een sterke zaak hadden, tegen bijvoorbeeld Harvey Weinstein.

Afhankelijkheidsrelaties

Dat onderrapportage een groter probleem is, wil overigens niet zeggen dat valse beschuldigingen niet erg zijn. Hoewel het gelukkig relatief weinig voorkomt, is elke keer er een teveel. Daarom is het andere uiterste - slachtoffers altijd geloven, zoals Asha ten Broeke voorstaat - ook geen oplossing. Zij ziet het als een 'morele keuze' om iemand die slachtoffer zegt te zijn van een zedenmisdrijf altijd te geloven, ongeacht bewijs. Toch is het nu eenmaal een feit dat een klein deel van de meldingen en aangiften - ook van andere misdrijven, trouwens - vals is. Een ander deel is niet bewust vals, maar wel gecompliceerd: er zijn situaties denkbaar waarin een 'dader' een situatie oprecht anders ervaren en ingeschat heeft.

Maar #MeToo gaat eigenlijk niet over de subtiliteit van seksuele interacties: het gaat over afhankelijkheidsrelaties waarin professionele macht misbruikt wordt om seks af te dwingen. Een filmproducent tegenover actrices, castingdirecteur tegenover acteurs, docent tegenover student. Situaties waarin de machtsverhouding evident is en een zakelijke relatie op het spel staat.

Zulk misbruik bespreken en aanpakken betekent natuurlijk niet dat alle vrouwen alleen maar zielige slachtoffers zijn en alle mannen gevaarlijke roofdieren. Het betekent ook niet dat we, zoals Catherine Deneuve denkt, weer puriteinen geworden zijn. Als zij een hand van een regisseur op haar knie vleiend vindt, moet zij die daar vooral laten liggen. Maar hopelijk durven de vrouwen die zo'n hand niet fijn vinden hem er, gesterkt door #MeToo, in de toekomst eerder af te slaan en krijgen zij daarin de steun die ze verdienen.

Macht

Het lijkt me dan ook alleen maar goed als mannen (en vrouwen) in hooggeplaatste posities zich bewust zijn van dit potentiële probleem. Als zij zich daardoor iets terughoudender opstellen tegenover hun vrouwelijke collega's, zoals in Jonkmans Amerikaanse voorbeeld, is dat toch geen ramp? Als twee mensen in dat bedrijf toch allebei erg graag met z'n tweeën in een auto willen zitten, is er vast wel een manier om dat voor elkaar te krijgen.

Jonkman meent dat vrouwen in de westerse wereld meer macht hebben dan mannen. Ik ben benieuwd hoe zij verklaart dat er, ondanks dit matriarchaat, nog altijd amper vrouwelijke ministers, premiers of CEO's zijn. Of dat circa 90 procent van de slachtoffers van verkrachting vrouw is. Of dat vrouwen vaker dan mannen overlijden aan dezelfde medische aandoening. Jonkmans matriarchaat is op zijn minst weinig effectief te noemen.

Nee: vrouwen hebben in het Westen gelukkig relatief steeds meer macht, vergeleken met hun zwaar ondergeschikte positie in het verleden en vergeleken met veel vrouwen in andere werelddelen. Maar meer macht dan mannen hebben zij zeer zeker niet. Gelukkig is dat ook helemaal niet het beoogde doel. Want over één ding zijn Jonkman en ik het eens. Feminisme streeft niet naar overname van de mannelijke dominantie door vrouwen, maar naar gelijkwaardigheid. De weg daarheen is, ook in het Westen, nog tamelijk lang, maar we liggen op koers. Dat is goed nieuws voor vrouwen én mannen.

Rosa van Gool is classica en publicist voor onder andere de Volkskrant en Hard Gras.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.