Opinie op Zondag Keyvan Shahbazi

Opinie op Zondag: De vaderloze kinderen van onze Neder-jihadisten

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club auteurs. Eerder vandaag historicus Dirk-Jan van Baar, nu is het de beurt aan cultureel psycholoog Keyvan Shahbazi.

Het kamp Ain Issa, in het noorden van Syrië, waar vooral families van gedode of gearresteerde IS-strijders verblijven. Beeld NurPhoto via Getty Images

De directeur van het Centre des Monédières in het pittoreske Treignac had hoge verwachtingen van de twee pupillen die hij naar Parijs stuurde om verder te studeren. De broers, kinderen van Algerijnse migranten, verloren op jonge leeftijd hun vader en tijdens hun verblijf in het weeshuis hun moeder. Toch hadden deze onberispelijke jongens zich in 6 jaar verblijf ontwikkeld tot de voorbeeldpupillen van de instelling. In Parijs zouden ze het gaan maken.

Op 7 januari 2015 dringen de zwaarbewapende Saïd en Chérif Kouachi de redactie van het satirische tijdschrift Charlie Hebdo binnen om de eer van hun profeet te wreken. De afloop is u bekend.

Waar ging het mis met de jihadisten die de vrijheid, veiligheid en rechtsstatelijkheid van de westerse samenlevingen hebben ingeruild voor de kwaadaardigheid van gangs als Al-Qaida of IS? Wat zochten ze bij hen dat ze bij ons niet hadden?

Radicaliseringstrip

Het vaak gehoorde antwoord, ‘het ware geloof’, is niet helemaal overtuigend. Dat ‘ware geloof’, of sharia, is slechts een vehikel. Een startklare scootmobiel om de gekneusde zielen van A, met een tussenstop bij het salafisme, naar B, het jihadisme, te brengen. In onze terminologie heet zo’n trip radicaliseren. Maar wat maakt dat een jongere zich überhaupt aangetrokken voelt tot dat ‘ware geloof’?

De behoefte aan zingeving is slechts een deel van het antwoord. Het salafisme voorziet daarin door een helder, eenvoudig en dichotoom wereldbeeld te verkondigen. De wereld als de strijdarena tussen licht en duisternis, God en Satan. Zoek je niet je verlossing bij de een, dan hoor je per definitie bij de ander. Daarnaast appelleren de jihadisten ook aan een geromantiseerd partizanenleven met allesomvattende opvattingen en leefregels voor het bereiken van een heilstaat.

Maar toch is hun aantrekkingskracht omvangrijker dan te voorzien in zingeving. Deze bewegingen verlokken jongeren door te anticiperen op hun meest essentiële psychische verlangen: geborgenheid, verbondenheid en warme affectieve verwantschap, in dit geval broederschap. Ze bieden een balsem voor de verwondingen die ze zijn opgelopen door een problematische emotionele hechting in hun vormingsjaren.

Heimweemoskee als houvast

Gemis van een warm nest is het meest opvallende kenmerk van veel jihadisten zoals de broers Kouachi. Zo zijn velen van de Neder-jihadisten opgegroeid, als het zoveelste kind, in een disfunctionerend of gebroken gezin met een (geestelijk) afwezige vader; eerst uitgewrongen achter een lopende band, en daarna uitgespuugd in het isolement van werkeloosheid. En een geketende hulpeloze moeder; een vreemdeling in Nederland en een vreemdeling in het herkomstland. Met als enige houvast de traditionele islam in een heimweemoskee aan de randen van de samenleving. Voor de kinderen beslist geen warm bad van veiligheid, genegenheid en geborgenheid.

Nu het kalifaat is opgedoekt, staat Nederland voor het dilemma wat te doen met de vrouwen en kinderen van onze Neder-jihadisten in de Koerdische gevangenkampen. Deze kinderen daar aan hun lot overlaten, is voor een beschaafd land geen reële optie.

Bij terugkomst zullen de moeders zowel hun ouderlijk gezag als hun Nederlandse nationaliteit verliezen. Althans, ze zullen nog jaren worden opgesloten totdat de reclassering er zeker van is dat ze ongevaarlijk zijn. Hun getraumatiseerde kinderen passen niet in de mal van de reguliere processen van de Raad voor de Kinderbescherming. Daar moet een gespecialiseerd, individueel passende oplossing voor worden gecreëerd. Deze kinderen zullen waarschijnlijk onder toezicht bij verschillende gast- of adoptieouders terecht komen. Ze zullen in de meest essentiële en vormende jaren van hun leven een veilige emotionele hechting met hun ouders missen, zelfs als ze door eigen familie worden opgevangen. En zie hoe vaak het in het verleden is misgegaan met de al gewone geadopteerde kinderen.

Vaderloze jongeren

Waar komen die moeders vervolgens terecht als ze weer vrijkomen en met hun kinderen worden herenigd? In de oude wijken van de steden waar nog betaalbare huurwoningen zijn.

De kinderen van nu zullen over enkele jaren op zoek gaan naar een helder en begrijpelijk beeld van de wereld, en hun eigen plaats daarin: Wie ben ik? Waar hoor ik bij? Waarom werd mijn moeder jarenlang opgesloten? Hoe kwam mijn vader om het leven? Door de bommen van een Nederlandse F16 misschien?

Vaderloze jongeren die op de randen van de samenleving in onveiligheid zijn opgegroeid, zonder geborgenheid en emotionele hechting. Jongeren die vervolgens op zoek gaan naar warmte, genegenheid en verbondenheid die ze gemist hebben. Waar hadden we dat eerder gezien?

Keyvan Shahbazi is publicist en als cultureel psycholoog verbonden aan de Politieacademie. Voor meer artikelen zie Shahbazi.cc.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.