Opinie op Zondag Thomas von der Dunk

Opinie op Zondag: De politiek capituleert voor de vraatzucht van Schiphol

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club auteurs. Vandaag cultuurhistoricus Thomas von der Dunk.

Minister Cora van Nieuwenhuizen (L) van Infrastructuur en Waterstaat, staatssecretaris Barbara Visser van Defensie en directeur operations Jose Daenen (derde van rechts) tijdens een werkbezoek op Schiphol, 8 januari 2018. Beeld ANP

Hij behoort tot de meest herkenbare randfiguren die Maarten Toonder in zijn Bommelverhalen heeft geschapen: de Zwarte Zwadderneel. Dat is een in stemmig zwart gehulde kruising tussen een rondtrekkende boeteprediker en een zwarte kousen-dominee die, altijd met een paraplu in de hand waarop steevast de regen neerdaalt, de mensheid oproept op haar zondige schreden terug te keren. Als men zijn advies niet opvolgt, dreigt de totale ondergang.

Het feit dat die totale ondergang vervolgens uitblijft, is geen reden om daar bij een volgende dreigende zondeval niet opnieuw mee te dreigen. Veel inwoners van Rommeldam raken daardoor inderdaad eerst geïmponeerd.

Economische hel en verdoemenis

In de Nederlandse politiek wordt de rol van Zwarte Zwadderneel met verve vertolkt door werkgeversvoorzitter Hans de Boer. Ook door zijn ondergangs­profetieën laat iedereen zich keer op keer imponeren. Alles wat de ongebreidelde groei van het bedrijfsleven zou kunnen inperken – en vooral die van de salarissen aan de top daarvan – is voor hem namelijk uit den boze.

We zagen het indertijd al bij van staatswege opgelegde bonusmatiging: dat heette rampzalig te zijn voor het heilige investeringsklimaat. We zagen het afgelopen najaar bij de voorgenomen afschaffing van de dividendbelasting: als die niet doorging zou dat onherstelbare schade berokkenen aan de economie. De afschaffing ging niet door, de onherstelbare schade bleef uit.

Dat bleek geen beletsel om kort daarop opnieuw economische hel en verdoemenis te preken, nu aan de klimaattafels. Een CO2-belasting voor de industrie om te zorgen dat de grootste vervuiler gewoon groots betaalt? Dat ‘verstoort de markt’. Dat is ook zo’n vast geloofsartikel, waarvoor de meeste Haagse politici deemoedig op de knieën zakken. Niemand die zich van die neoliberale geloofsban durft te bevrijden en durft te zeggen: en wat dan nog?

Nou en?

Een belangrijke loot aan de boom van het onaantastbare groeigeloof vormt Schiphol. Ook daarvoor werpt De Boer zich op gezette tijden op. Dat moet hoe dan ook groter worden, het vliegverkeer moet hoe dan ook toenemen. Het is expansie of de totale ondergang. Als brave spreekbuis van die lobby fungeert VVD-minister Cora van Nieuwenhuizen, getuige haar jongste verkiezingscampagne-interview in de Volkskrant van afgelopen maandag.

Op die twee pagina’s komt zij met verbluffend weinig argumenten, en vooral afgesleten bezweringen. Over Lelystad: ‘Dat komt er. Dat is de opdracht waar ik voor sta’. De uitspraak is veelzeggend. Van zo’n ‘opdracht’ was ons namelijk nog niets bekend. Menigeen zou derhalve graag vernemen wie dan wel die opdracht gegeven heeft. De burger – of Hans de Boer?

En wat Schiphol betreft heette het: anders gaan Frankfurt en Londen ons nog meer voorbij. Ook hier moet eens dringend de vraag gesteld worden: nou en? Waarbij men zich ook niet de mond moet laten snoeren door de vaste mantra dat ‘stilstand achteruitgaan zou zijn’.

Staat in de staat

De grootste gotspe is wel haar opmerking dat, waar het om luchtvaart en klimaatverandering gaat, je dat toch echt internationaal moet aanpakken. Strikt inhoudelijk is dat niet onjuist – maar het is een gotspe uit de mond van de vertegenwoordiger van een partij die in dat opzicht steevast internationaal op de rem staat – niet alleen bij een kerosinetaks, ook bij zoiets als de aanpak van Nederland-belastingzwendelparadijs. Want: investeringsklimaat.

Het maakt opnieuw duidelijk: Schiphol vormt, net zoals dat lang voor de NAM gold tot een paar zware aardbevingen dát dubieuze bestuurlijke bouwsel definitief door zijn fundamenten deed zakken, een staat in de staat, waarvoor normale afspraken niet gelden, en voor wier vraatzucht de politiek steeds weer capituleert. Rapport of geen rapport, overlegtafel of geen overlegtafel: onze grootste geluidsterreurorganisatie krijgt altijd haar zin.

Groene leugens

Er is de afgelopen tijd, vooral door heren op leeftijd, in de krant nogal wat af gemopperd over de inzet van de rechter en van kinderen op het terrein van klimaatbeleid. Het ene – het Urgendaproces – zou ondemocratisch zijn, het andere – de massale opkomst op het Malieveld – misbruik van de tere kinderziel. Op zich ben ik ook niet zo dol op beide, maar gezien de structurele nalatigheid, zo niet leugenachtigheid van de regering op dit punt, lijkt mij het bewandelen van wat minder gebruikelijke wegen legitiem.

Tot die leugenachtigheid behoort uiteraard ook de manier waarop Rutte nu weer die scholierendelegatie met nietszeggende positivo-babbel heeft ingepakt – zoals Teun van de Keuken maandag al opmerkte: Rutte is er een meester in om een drol als een taartje te verkopen. Het onvermogen om te voorkomen dat onze ‘teflonpremier’ daarmee steeds weer publiekelijk wegkomt, tekent tevens de zwakte van de Haagse journalistiek.

Intussen heeft de structurele nalatigheid op klimaatgebied ervoor gezorgd dat het kabinet nu, na drie jaar lang het Urgenda-vonnis te hebben genegeerd, met een stalen gezicht zegt: het is te laat om aan onze eigen beloftes voldoen. Dijkhoff heeft de traditionele VVD-lijntrekkerij op dit vlak al tot principe verheven, en de facto tegen elke concrete klimaatmaatregel ‘nee’ gezegd.

Maar ja: Rutte-III is natuurlijk wel het ‘groenste kabinet ooit’. Inderdaad heel vreemd dat sommige kiezers wat cynisch worden over de ‘oude’ politiek.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.