Opinie op Zondag Dirk-Jan van Baar

Opinie op Zondag: De polderlogica wint altijd

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club auteurs. Later vandaag cultureel psycholoog Keyvan Shahbazi. Nu is het de beurt aan historicus Dirk-Jan van Baar.

Minister Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en FNV-voorzitter Han Busker tijdens de presentatie van de vernieuwing van het pensioenstelsel, 5 juni 2019. Beeld ANP

Het poldermodel werkt toch nog, las ik nadat de leden van de FNV voor driekwart hun zegen gegeven hadden aan het pensioenakkoord. Dit was ook een overwinning voor minister Koolmees, begreep ik van de Volkskrant. Commentator Tom-Jan Meeus constateerde in NRC Handelsblad dat de media deze overwinning niet hadden zien aankomen en zich weer eens te veel hadden gericht op de klachten van boos Nederland. Dat 75 procent van de FNV-leden had ingestemd was een overwinning voor de redelijkheid in het algemeen en voor die Nederlanders van wie je nooit wat hoort en die in overgrote meerderheid een voorkeur hebben voor redelijke oplossingen.

Vertrouwen tegen beter weten in

Hoewel ik voorstander ben van gematigde politiek, is deze voorstelling van zaken mij toch iets te gortig. Wat we in de kranten lazen was een politieke duiding van het pensioenakkoord, niet of het akkoord zelf wel redelijk was. We weten zelfs nog niet of het echt tot een pensioenakkoord komt. Het betreft een principeakkoord op hoofdlijnen, waarbij de details de komende maanden nog nader moeten worden uitgewerkt. Heel veel zaken kunnen nog anders uitpakken, wat bij sociale zekerheid die om de kleine lettertjes draait bepaald geen kleinigheid is. Dat journalisten zich tot de politieke kant beperken is op zich begrijpelijk, voor hen telt de Haagse realiteit. Ook ik ben geen expert op pensioengebied, veel van wat zich daar afspeelt is voor mij ondoorgrondelijk. Maar dat is precies het probleem. Hier is over iets gestemd waar de mensen weinig van begrijpen, er was alleen bij de meesten het besef dat tegenstemmen geen zin had en voor alle partijen tot een slechter resultaat zou leiden. Dat zou je realiteitszin kunnen noemen, maar misschien is het ook wel blind vertrouwen of vertrouwen tegen beter weten in.

Voor het poldermodel is nu eenmaal geen alternatief. Ook als er geen akkoord was gekomen zou er opnieuw onderhandeld worden, waarbij de vakbeweging, die reeds was klemgezet, in de publieke meningsvorming verder met de rug tegen de muur was komen te staan. Door de verschuiving van vast naar flex is de verhouding tussen arbeid en kapitaal ten nadele van de vakbonden gewijzigd, al heeft de FNV nog altijd meer leden dan alle politieke partijen bij elkaar. De vakbondsleiding, die eerder al met succes een staking had uitgeroepen, mag blij zijn dat de achterban haar gevolgd is. Maar is dit akkoord ook een overwinning voor de minister? Mij lijkt dat pas zo als het resultaat beklijft en echte sociale zekerheid biedt, maar dat is door alle nadruk op flexibiliteit juist niet het geval. Over wat zware beroepen zijn, zal eeuwig gesteggeld worden. De AOW-leeftijd wordt minder snel verhoogd, maar blijft afhankelijk van de levensverwachting, waardoor 50-plussers met een slechte positie op de arbeidsmarkt de ingang van hun pensioendatum nooit meer zeker weten. Een paar maandjes uitstel lijkt weinig voor een gezond iemand die tegen goede voorwaarden langer kan doorwerken, maar scheelt al gauw een paar duizend euro voor iemand die verder overal naast valt. Dat worden er met de explosieve stijging van het aantal flexwerkers steeds meer.

65 = 65

Het poldermodel heeft dus nog een grote toekomst voor zich, er moet eerder meer dan minder onderhandeld worden en akkoorden zullen een meer tijdelijk karakter krijgen. Dan speelt de waan van de dag een grotere rol. Zie het Lenteakkoord van 2012, dat toen gevierd werd als bewijs dat de Haagse politiek toch nog knopen kon doorhakken. Nu vindt premier Rutte, die er zeven jaar geleden ook al bij was, de verhoging van de AOW-leeftijd die toen werd afgesproken ‘hysterisch’. Je vraagt je af wat dan wijsheid is. Ondertussen wordt de indruk gewekt dat ons pensioenstelsel, het beste ter wereld, weer voor tijden toekomstbestendig is. Tegelijk wordt er gezegd dat de tijd van garanties geven voorbij is en dat veranderende omstandigheden om flexibeler antwoorden vragen. Dat klinkt realistisch. Maar is het bij alle onzekerheid op de arbeidsmarkt en de internationale geldmarkten (het rentebeleid van de ECB!) niet veel belangrijker om tenminste een vaste ingangsdatum voor de AOW, een bescheiden basispensioen voor iedereen, te waarborgen? Dat kan best, 55 jaar lang was het 65 = 65. Zeggen dat dit met het oog op de toekomst onbetaalbaar is geworden, lost de problemen voor degenen die nu al van het vooruitzicht op AOW afhankelijk zijn niet op.

Het poldermodel heeft de redelijkheid aan zijn kant, maar het zwakke punt is dat tijdens al het onderhandelen principes die onveranderlijk zouden moeten blijven steeds makkelijker als politiek wisselgeld worden uitgeruild. Een akkoord is voor de meeste mensen goed nieuws, zij hebben met de minderheid die daarvan de lasten ondervindt niet veel te maken. Zo wint de polderlogica altijd. Maar dat is wat anders dan een akkoord dat goed is voor de bestaanszekerheid van iedereen.

Dirk-Jan van Baar is historicus.

LEES OOK:

Voor de tweede keer dit decennium – in 2010 en nu – spreekt de FNV zich uit over een pensioenakkoord. Voor de tweede keer waren de leden voor, maar nu respecteert de FNV dat en steunt de bond het pensioenakkoord. Een reconstructie.

Ruim driekwart van de FNV-leden ging akkoord met de pensioendeal. Een klinkende overwinning voor FNV-voorzitter Han Busker en zijn pensioenonderhandelaar Tuur Elzinga. Waarom is dit volgens hen een goede deal?En welke taak ligt er in het verschiet? Lees het in dit interview met de voorzitter en de pensioenonderhandelaar.

Alles wordt anders. Wanneer krijgt u AOW? Check het hier.

Hoe nu verder met steun van FNV en CNV? Het parlement heeft twee weken voor een spoedwet over de AOW.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden