Opinie

Opinie op zondag - Arnout Brouwers: 'Rusland is groter dan Poetin'

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: vanaf deze maand presenteert de Volkskrant elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Eerder vandaag regisseur Beri Shalmashi, nu historicus Arnout Brouwers.

Beeld .

Deze zomer zit ik met mijn dochters in de Burger King van Dmitrov met uitzicht op het centrale plein van dat mooie provinciestadje op twee uur gaans van Moskou. We bespreken een oude kwestie die al ontelbare malen is besproken aan formicatafeltjes over de hele wereld: wat heb je liever, McDonald's of Burger King?

De crisis hakt er nogal in bij de Russen, maar de Burger King zit vol. Om de hoek, in het kleine winkelcentrumpje van Dmitrov, puilt de McDonald's doorgaans helemaal uit. Bij de pal daarnaast gelegen Russische snackketen Krosjka Kartosjka (zeg maar: leuke dingen doen met aardappels) hangen de medewerksters verveeld over de toog, maar de BicMacs zijn niet aan te slepen.

Vroeger had Dmitrov alleen een McDonald's, maar de nieuwe vestiging van Burger King heeft de mooiste plek ingenomen in het centrum van dit oer-Russische stadje. We kijken uit op het Kremlin, dat hier de vorm heeft van een echte aarden verdedigingswal - het is onze favoriete klimheuvel - en we zien de glimmende uien van de kerk die er middenin ligt. We zien ook het in 2001 onthulde standbeeld van Joeri Dolgoroeki, de Middeleeuwse held die in 1154 Dmitrov stichtte.

Stalin

Een ander hoogtepunt van Dmitrov dat zich aan het zicht van onze strategisch gelegen Burger King onttrekt, is het museum. Eigenlijk is dit een heel aardig streekmuseum, met foto's en verhalen over half vergane landhuizen, uitbeeldingen van het boerenleven en zelfs wat informatie over het door tienduizenden goelag-arbeiders gegraven kanaal dat de Wolga met de Moskva verbindt. Een project dat in de jaren dertig van de vorige eeuw verhinderde dat de Sovjethoofdstad droog kwam te staan. Met dank aan Stalin, natuurlijk.

Bij dat kanaal staat een groot wit kruis, ter nagedachtenis aan de duizenden slachtoffers. En in het museum spreekt de directeur daar desgevraagd ook wel over. Toch was er twee jaar geleden, de zomer na de 'terugkeer' van de Krim, opeens een grote tentoonstelling ter meerdere eer en glorie van diezelfde Stalin.

Eigenlijk kun je geen twee passen lopen in Dmitrov zonder geconfronteerd te worden met 'de gelijktijdigheid van het ongelijktijdige' die je overal in Rusland aantreft. Het plein waar we aan zitten is autovrij gemaakt na de Sovjettijd, mensen kunnen er rondstruinen, kinderen spelen in de nieuw gebouwde fontein. Maar op de wegen pal daarnaast gebeuren nog altijd de ergste ongelukken, die het verkeerssterftecijfer per hoofd van de bevolking hier vijf keer hoger maken dan in Nederland. De laatste die op mijn netvlies staat, is die van die motorrijder die hier om de hoek werd geschept door een 'GAZel', hét bestelbusje uit de sovjettijd.

Een man verkoopt vis op de weg van Moskou naar Dmitrov. Beeld epa

Sovjetflat met glimmende Mercedes

Achter het Kremlin van Dmitrov ligt ook nog een straatje met 'historische huizen'. Dat zijn de weinige houten huizen die de afgelopen eeuw niet zijn bezweken aan fascistische troepen of rode wereldverbeteraars, om plaats te maken voor de Sovjetflats waar de overgrote meerderheid van het Russische volk nog altijd in woont. Ook als er een glimmende Mercedes buiten de deur staat. De houten huizen zijn mooi gerestaureerd maar als je even doorloopt, stuit je op zoek naar een speelplek tussen de flats op aftandse speelwerktuigen, aan wiens verroeste stangen elk kind moeiteloos zijn handen kan openhalen.

Mijn jongste dochter beslist het debat over Burger King en McDonald's met een onverslaanbaar argument: 'McDonald's voelt al als thuis.' Vergeleken met Burger King dan. Toen de ruzie tussen Rusland en het Westen goed op stoom kwam met de agressie op de Krim en elders in Oost-Oekraïne en er westerse sancties kwamen, werden er strafmaatregelen genomen tegen vestigingen van McDonald's in Rusland. Toen de beroemdste daarvan, aan het Poesjkinplein in Moskou, daarna de deuren weer mocht openen, vergaapte ik me daar aan de honderden Moskovieten - aan beide kanten van de toonbank - die zich daarover verheugden.

Toen vroeg ik het me af. En als we de deur van Burger King achter ons dicht slaan en nog maar eens het Kremlin gaan beklimmen, vraag ik het me weer af: begrijpen wij in het Westen het Rusland dat hier de afgelopen 25 jaar gestalte kreeg? Russen leven steeds meer in een propagandastaat - westerse media schrijven er vaak over. Maar zorgt diezelfde propaganda, samen met de verkokerde blik en de doorgeschoten Poetin-obsessie van veel westerse media, er niet voor dat ook wij de pluriforme maatschappij met al zijn schakeringen die zich onder de officiële waarheid schuilhoudt niet meer zien?

Arnout Brouwers (1966) is historicus en journalist. Hij studeerde veiligheidsstudies in Boston en was van 2006-2013 correspondent voor de Volkskrant in Moskou.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden