Opinie

Opinie op Zondag - Arnout Brouwers: Een ontmoeting met een moderne Job

Prikkelende opinie op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag twee bijdragen van een vaste club van acht auteurs. Eerder vandaag regisseur Beri Shalmashi, nu historicus Arnout Brouwers.

Zonsondergang, Topanga, Californië. Beeld epa

Zullen we het eens over religie hebben? Een beetje, dan.

Lang, lang geleden ben ik aan het strand van San Diego een bijzondere man tegengekomen. Ik was daar met een Amerikaanse vriendin van me die in Zuid-Californië was opgegroeid, en een oude Volkswagen Kever reed die wel kon rijden maar niet stilstaan (wat veel problemen geeft als je op een heuvel moet stoppen). Ze combineerde haar dissertatiewerk in een laboratorium waar muizen werden gemarteld voor wetenschappelijke doeleinden met een baan als cocktail waitress in een café aan het strand. In allebei was ze steengoed en ze kon ook de Kever rijdend houden, ook als het een nachtelijke rit betrof naar Tijuana over de grens.

Die zomer herinner ik me vooral aan de hand van beelden en geluiden: de postkaart die ik kocht van een man op een strandstoel die lurkt aan een opgeblazen, plastic bierblik van twee meter lang; Too Drunk to Fuck van de Dead Kennedys; de achtbaan aan zee, waar je overheen kon suizen terwijl de lucht aan het eind van de dag purper kleurde; de sinistere nachtclub in Tijuana waar niemand zat en waar we werden beroofd door de eigenaar; Blister in the Sun van Violent Femmes; diepblauwe ogen en korte jurkjes; en Taco Bell, waar de taco's met scherpe saus zelfs de armste luis nog een gevoel van rijkdom boden.

Dat - en de man aan het strand.

's Avonds werden daar vaak grote vuren gemaakt, waar kleine groepjes jongeren omheen hingen terwijl ze gestaag hun voorraad Buds of Miller Lites opdronken. Rond een van die vuren ontmoette we op een avond Ben, een man die ik in de dertig schatte (wat ik toen heel oud vond) en die gezeten was op wat leek op een omgedraaid leeg olievat.

Ben staarde over de oceaan.

Hij onderscheidde zich van de andere beach boys, stoned hipsters en cool dudes onder meer door zijn kleding. Hij droeg gymschoenen, een spijkerbroek, een hoogsluitend vest en handschoenen. Hij had roodbruin, kroezelig haar en toen ik hem voor het eerst zag dacht ik dat hij een huidziekte had, vanwege de verschillende kleuren die verschillende delen van zijn gezicht hadden.

Wij dronken ons bier en maakten grapjes, Ben staarde over de oceaan - onophoudelijk en met een blik die dwars door alle blokkades tussen hem en het ruisende water heen boorde.

Uiteindelijk wisten we Ben te verlokken tot een gesprek. Het was al laat en de zon was al verzwolgen door de oceaan. Dit was wat Ben ons vertelde:

'Ik kom hier elke dag. De afgelopen twee jaar dan, daarvoor niet. Daarvoor was ik gelukkig. Ik was een gelukkig mens. Ik had een lieve vrouw en een klein dochtertje. Ik hield erg veel van ze. Ik had werk, we hadden genoeg geld om rond te komen en wij waren gelukkig. Het gebeurde op de verjaardag van mijn vrouw. Wij vierden die alleen met ons gezin en met mijn moeder. Mijn vader was al overleden en mijn vrouw had geen ouders. Wij waren thuis. Na het eten ging ik vroeg naar bed omdat ik me niet goed voelde. Dat was op de eerste verdieping. Mijn moeder, mijn vrouw en mijn dochter bleven nog beneden. Ze wilden de verjaardagstaart nog opeten.

'Toen ik een half uur in mijn bed lag, hoorde ik een enorme dreun, een grote explosie, alsof er een bom op ons huis was gevallen. Later bleek het een gasexplosie te zijn geweest. Het hele huis, dat niet groot was en van simpele materialen was gebouwd, stond direct in de fik en overal was rook. Het was onmogelijk om te ademen en het vuur greep om zich heen. Maar mijn gezin was beneden en ik wilde ze redden.

'Maar het was onmogelijk iets te zien en het was onmogelijk om te blijven. Ik merkte dat mijn kleren in brand stonden. Ik kon niets doen en wist me naar buiten te worstelen door de voordeur. Verder herinner ik me niets meer, behalve dat ik wakker werd in een ziekenhuisbed. De artsen vertelden me dat iedereen was omgekomen: mijn vrouw, mijn enige dochter en mijn moeder. Volgens de doktoren was het een wonder dat ik zelf de ramp had overleefd. Het wreedste wonder dat ooit is verricht. Ik ben alles kwijt, iedereen van wie ik hield. Mijn lichaam is ernstig verbrand, ze werken er al twee jaar aan. Daarom draag ik deze kleren, ik ben een monster. Ik ben wel heel rijk: we waren goed verzekerd en ik heb een enorme som geld gekregen. Nu zit ik hier, elke dag, en kijk naar de zee.'

Shit happens. Dat was toen voor mij een grote revelatie.

Volgens een Moskouse vriend van me zijn er twee soorten mensen: diegenen die wel eens wat hebben meegemaakt en diegenen voor wie het begrip traumatische ervaring louter een abstractie is. Volgens hem kunnen die twee groepen elkaar niet begrijpen - en ik ben geneigd hem te geloven.

Aan Ben moet ik nog regelmatig denken. Hij doet me denken aan een eigentijdse Job, wat betreft meegemaakte verschrikkingen; hij heeft de woede maar niet het geloof. Ik heb nooit begrepen hoe Jobs verhaal de mens nader tot God zou moeten brengen. Mijn Canadese oom daarentegen, een zeer gelovig mens, en een beter mens dan ik, heeft me wel eens uitgelegd dat het Boek van Job juist heel veel troost biedt - vooral aan mensen die persoonlijk leed hebben meegemaakt. Ziedaar het mysterie van het geloof, dat ik nog steeds niet kan doorgronden.

Onderdeel van Bens lot is het geld dat de verzekering hem gaf. Daarmee kreeg hij tijd om eindeloos over de Oceaan te staren. Want zonder geld moet je gewoon door. Dat kan een therapeutisch voordeel opleveren, maar ook tot een blijvend gevoel van verraad aan je verloren dierbaren. Want zo kan dat voelen, doorgaan.

Dus of God nu bestaat of niet, een mens kan zich maar beter goed verzekeren.

Arnout Brouwers is historicus en journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden