Opinie op Zondag Willem Melching

Opinie op Zondag: Annie M.G. eruit, Pim en Theo erin

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag een bijdrage van een vaste club auteurs. Vandaag historicus Willem Melching.

Het beeld van Pim Fortuyn in Rotterdam. Beeld ANP

Op opgewekte toon deelde de Utrechtse historicus James Kennedy ons mede dat de nieuwe Canon van Nederland ook de ‘schaduwzijden’ van de vaderlandse geschiedenis zal behandelen. Daar hoorde ik van op. Het was namelijk nieuw voor mij dat de huidige Canon alleen de zonnige kant van de geschiedenis behandelt. Immers elk serieus geschiedverhaal belicht per definitie verschillende kanten van de zaak. En deze canon is in 2006 door serieuze historici, onder wie de te vroeg overleden Herman Beliën, samengesteld.

Na de schokken die de Nederlandse samenleving had moeten verduren, zoals de moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh, achtte het kabinet-Balkenende de tijd rijp voor actieve geschiedenispolitiek. De bedoeling van de canon was de basisschoolleerlingen een zekere basiskennis van de Nederlandse geschiedenis te geven, om zo de identificatie met Nederland en de maatschappelijke cohesie te versterken. Op zich ben ik niet zo dol op overheidsbemoeienis met het geschiedenisonderwijs, maar enige aandacht voor dit bedreigde schoolvak kon én kan nog steeds geen kwaad.

Fris en modern

Laten we het driedelige rapport van 2006 er eens bij pakken. Dankzij de redactie van beeldtovenaar Rutger van Geelen ziet het er nog steeds fris en modern uit. Na wat leeswerk is de enig mogelijke conclusie dat alle vijftig ‘vensters’ van de huidige canon wel degelijk de schaduwzijden van de geschiedenis aan de orde stellen. En dat is natuurlijk ook logisch, want geschiedenis is mensenwerk en mensen is helaas niets menselijks vreemd. Daarom heeft elk venster zijn zonnige kant én zijn schaduwzijde.

Neem nou het venster Anne Frank, ze lacht ons wat melancholisch toe. Aan haar verhaal kun je inspiratie ontlenen omdat het de veerkracht van de menselijke geest laat zien. Of bewondering koesteren voor de mensen uit het verzet die jarenlang haar onderduik mogelijk maakten. Maar ook roept het verhaal gevoelens van verachting en afschuw op vanwege de Nederlanders die haar hebben verraden en de Duitsers die haar op transport naar Auschwitz hebben gezet.

Anne Frank is natuurlijk een uitgesproken voorbeeld, maar in feite is elk venster een opening naar een genuanceerd verhaal. Spinoza was een groot denker, daardoor kwam hij in conflict met de orthodoxie van de Joodse gemeenschap. Een inspirerend voorbeeld voor jongeren die zich willen ontworstelen aan hun eigen benepen religies. Alleen bij de hunebedden wil me niks te binnen schieten. Maar ongetwijfeld werden er mensen ‘uitgebuit’ bij de bouw en iemand kreeg vast wel eens zo’n steen op zijn tenen.

Kleur

Natuurlijk kan het geen kwaad om de canon van tijd tot tijd op te frissen. Onze historische belangstelling verandert immers in de loop der tijd en elke dag komt er weer een stukje geschiedenis bij. Volgens sommigen komen er te weinig ‘mensen van kleur’ in voor. Want zo heet dat tegenwoordig in slecht vertaald Engels. Maar dat is niet zo verwonderlijk, want tot voor kort woonden er in Nederland wel ‘mensen van kleur’, maar die hadden allemaal dezelfde kleur. Overigens zijn er wel degelijk een aantal vensters met veel aandacht voor de Nederlandse wandaden in de Oost en de West.

Vervangen van vensters is niet per se nodig, maar wellicht kan de wel heel brave Annie M.G. Schmidt plaats maken voor Pim Fortuyn en Theo van Gogh. Politieke moorden mogen immers in een canon niet ontbreken. Deze moorden zijn zeker een ‘schaduwzijde’ van de geschiedenis. In het geval van Fortuyn was dat de polarisatie van de politiek, en in het geval van Van Gogh was dat de radicalisering van subculturen in de multiculturele samenleving. Daarom vormen deze moorden een grotere cesuur in de moderne Nederlandse geschiedenis dan de publicatie van Pluk van de Petteflet. Hoe graag ik ook uit dit meesterwerk voorlees.

Karaktermoord

Opmerkelijk was de open sollicitatie van Jesse Klaver naar een eigen venster in de canon. Blijkbaar had hij lucht gekregen van de voorgenomen veranderingen en zette hij direct zijn beste beentje voor. Fluks ontdeed hij zich van een van de weinige fractiegenoten die wel eens een boek heeft gelezen en in hele zinnen kan praten. In tegenstelling tot Klaver heeft hij zelfs academisch onderwijs gevolgd. Klaver verkocht deze oud-stalinistische karaktermoord in de beste CPN-tradities als ‘lelijke politiek’. Daarom pleit ik voor een venster of tenminste een wc-raampje voor Jesse Klaver, de filosoof van de ‘lelijke politiek’. Desnoods gooien we die vervuilende vieze kolenlocomotief of die levensgevaarlijke gasbrander eruit om wat ruimte te maken.

Willem Melching is historicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden