Opinie op Zondag Esther van Fenema

Opinie op Zondag: Als de politiek niet naar de dokter gaat, moet de dokter naar de politiek komen

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club auteurs. Eerder vandaag classica Rosa van Gool, nu psychiater Esther van Fenema die pleit voor een systeem dat gezond gedrag stimuleert in plaats van een pervers systeem dat ziekte beloont.

‘Als artsen obesitas bij kinderen willen aanpakken dan is het nog maar de vraag of de politiek hierin meegaat, zeker als je bedenkt dat ondernemingen zoals Unilever en Coca-Cola een uiterst sterke lobby hebben in Den Haag.’ Beeld ANP

Kunnen we als arts überhaupt een deuk in een pakje boter slaan, vraag ik me steeds vaker af. Moeten we niet échte verantwoordelijkheid gaan nemen als het bijvoorbeeld gaat om de strijd tegen welvaartsziekten? We lijken met elkaar stilzwijgend te accepteren dat de zorgkosten explosief toenemen binnen een uiterst schimmig systeem met toenemende onvrede bij zowel patiënten als hulpverleners

Veel mensen roepen dat we het beste zorgsysteem ter wereld hebben en we zijn ook zeker gezegend als je onze zorg vergelijkt met die van landen zoals Afghanistan of Bangladesh. Toch is deze vergelijking te eenvoudig en hebben wij te maken met een heel ander soort problemen dan brute overlevingskansen en tekorten aan naalden of desinfectans.

De arts van nu doet er vooral het beste aan om zoveel mogelijk dure dbc-minuten (diagnosebehandelingcombinatie) te schrijven binnen de muren van zijn spreekkamer. Alles om het volgende jaar weer goed op de kaart te staan bij de zorgverzekeraar. We hebben toegekeken hoe de beoogde ‘markt’ waardoor alles goed zou komen, helemaal niet is ontstaan en hoe grootschaligheid, kartelvorming en lobbyisme blijkbaar de norm zijn geworden.

Gestagneerde betrokkenheid

Toch is het nog niet zo heel lang geleden dat artsen schouder aan schouder optraden tegen 19de-eeuwse gevaren die de volksgezondheid bedreigden, zoals armoede, slechte werkomstandigheden, kinderarbeid en verontreinigd drinkwater.

Onze maatschappelijke betrokkenheid is gestagneerd en daadwerkelijke verantwoordelijkheid nemen en opstaan tegen maatschappelijke misstanden is tegenwoordig niet meer vanzelfsprekend.

Natuurlijk zijn er uitzonderingen, denk aan de strijd van longarts Wanda de Kanter tegen de tabaksindustrie, psychiaters die opkomen voor de privacy van behandelgegevens in de GGZ en huisartsen die zich verzetten tegen overmatige bureaucratische rompslomp.

In een alarmerend krantenbericht trokken artsen aan de bel omdat ze steeds meer peuters en lagere schoolkinderen zien met suikerziekte en te hoge bloeddruk en cholesterol. Kinderen die dus lijden aan grotemensenziekten veroorzaakt door een ongezonde leefstijl.

Machteloos

Toch leiden dit soort onheilspellende berichten niet tot code rood en drastische maatregelen. Hoe komt het toch dat we zo inert zijn geworden en geen echte slagkracht meer hebben? Uit eigen ervaring weet ik dat het agenderen van een misstand in de zorg, zoals bijvoorbeeld wachtlijsten in de GGZ, vooral machteloos makend is. Je schrijft een opiniestuk, vertelt verontwaardigd iets op radio of televisie en als je geluk hebt is er een enthousiaste politicus die er een Kamervraag over wil stellen. Als de kwestie ernstig genoeg lijkt dan wordt er een taskforce in het leven geroepen die vervolgens een rapport moet schrijven waar uiteindelijk weer eindeloos over vergaderd wordt.

Lang verhaal kort: je vraagt je inmiddels af of het eigenlijk wel de bedoeling is dat er concreet iets verandert. Als je de realistische Netflixserie House of Cards hebt gekeken weet je dat de politiek meer bezig is met het behartigen van de belangen van diverse lobby’s dan met het serieus oppakken van haar rol als volksvertegenwoordiger. Het is voor een politicus beter om zo min mogelijk te doen, dan loop je namelijk ook geen risico op fouten en ophef.

Dus stel dat artsen obesitas bij kinderen willen aanpakken dan is het nog maar de vraag of de politiek hierin meegaat, zeker als je bedenkt dat ondernemingen zoals Unilever en Coca-Cola een uiterst sterke lobby hebben in Den Haag.

Pervers systeem

Toch sta ik met een aantal collega’s te popelen om écht iets te kunnen doen aan de maatschappelijke misstanden die onze gezondheid bedreigen. Wij willen bijdragen aan daadwerkelijke verandering: van een pervers systeem dat ziekte beloont naar een systeem dat gezondheid en gezond gedrag juist stimuleert en beloont. Zo’n 45 procent van onze huidige ziektelast is namelijk vermijdbaar door relatief simpele veranderingen in leefstijl en preventie.

Dokters die klaar zijn met kortetermijndenken, scoringsdrift, onvoldoende visie en kennis en willen kantelen naar langetermijndenken met beleid dat tenminste houdbaar is voor onze kinderen en kleinkinderen. Van wantrouwen, fragmentatie en ontzieling naar vertrouwen, verbinding en de menselijke maat.

Zoals Foucault het mooi verwoordde: ‘The first task of the doctor is political: the struggle against disease must begin with a war against bad government’.

Of op z’n Nederlands: als de politiek niet naar de dokter gaat dan moet de dokter naar de politiek komen. Wie weet wordt de zorg dan ook nog eens stukken goedkoper!

Esther van Fenema is psychiater, opiniemaker en violist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden