OpinieWeerstand in de samenleving

Opinie: ‘Ontkennen van twijfel leidt juist tot loopgravenoorlog’

Verzet tegen de opvang van vluchtelingen, scepsis over de energietransitie: weerstand in de samenleving is niets nieuws. Maar vooral bij het coronavirus lijkt het erg lastig geworden voor de overheid draagvlak te krijgen voor beleid. Filosoof Alicja Gescinska en conflictdeskundige Eva Wolf duiden deze weerstand: hoe dienen we hiermee om te gaan, en kan dit verzet waardevol zijn?

Demonstratie in Den Haag tegen de coronamaatregelen.Beeld Arie Kievit

Weerstand treedt op als er belangrijke dingen op het spel staan, en je niet de kool en de geit kunt sparen, stelt conflictexpert Eva Wolf (Universiteit Tilburg): ‘Bijvoorbeeld als stikstofuitstoot grote schade aanricht, maar het aan banden leggen van de intensieve veeteelt ook grote schade betekent voor boeren. Of als in een pandemie maatregelen nodig zijn om een overbelasting van de zorg te voorkomen, maar die maatregelen ook grote emotionele en materiële schade toebrengen aan een deel van de bevolking. In zulke situaties zijn scherpe keuzes nodig die altijd iemand pijn doen. Dan kom je er niet met schikken en plooien en kun je die keuzes maar beter baseren op een stevige dialoog – waarin ruimte is voor emoties.’

‘Politiek is meer dan eens in de paar jaar een bolletje kleuren in het kieshokje’, betoogt de Vlaams-Poolse filosoof Alicja ­Gescinska. ‘Dus als er weerstand is tegen beleid, erken die als overheid en geef mensen het gevoel dat ze gehoord worden.’ Wel is ze sceptisch over hoever je daarin moet gaan. ‘Er zijn mensen die chronisch ontevreden zijn. Dan denk ik: aan volkomen ongegronde grieven hoef je ook niet te veel aandacht te verspillen, want voor die mensen kun je toch nooit goed doen.’ Neem mensen die denken dat 5G corona veroorzaakt. Gescinska: ‘Of 5G schadelijk is, is een puur wetenschappelijke vraag. Het onderbuikgevoel van enkele leken is daarin niet relevant.’

Het is de kunst om in het debat uit elkaar te houden wat een kwestie is van wetenschappelijke consensus, en wat van beleid. Zo moeten we – burgers, media, overheid –luisteren naar experts met wetenschappelijke geloofsbrieven, als het gaat om de vraag hoe effectief mondkapjes zijn. Maar met het daarop gebaseerde beleid ligt het anders. Gescinska: ‘De bakker of slager mag gerust klagen over het ongemak van mondkapjes. Het is immers van belang dat politici weten welke impact maatregelen hebben, zodat ze dit kunnen meewegen.’

Geromantiseerd

Trouwens, is het wel zo’n probleem dat de bevolking zich minder makkelijk lijkt te schikken dan in een vroeger, ‘vaak geromantiseerd’ verleden, vraagt Wolf zich hardop af. Want er zit ook een keerzijde aan het verlangen om draagvlak te creëren. ‘Dat kan zelfs averechts werken bij critici, omdat het ervan uitgaat dat de plannen eigenlijk al min of meer af zijn, maar er alleen nog even draagvlak voor gemaakt moet worden.’

Dat is een denkfout, meent Wolf. ‘In een gezonde democratie weerklinken immers vele stemmen en tunnelvisies kunnen alleen doorbroken worden als ook andersdenkenden zich stevig roeren in de discussie. Daar zit de waarde van weerstand’.

Ook Gescinska stelt dat in een democratie weerstand onontkoombaar is, omdat die ervoor zorgt dat burgers hun wrevel kúnnen uiten. En omdat het nu eenmaal onmogelijk is iedereen tevreden te stellen. ‘Wanneer er veel weerstand bestaat, kan dat aanleiding zijn het beleid bij te sturen. Maar wanneer het om een klein clubje gaat, is het aan politici het democratisch proces nogmaals uit te leggen aan burgers – zonder te polariseren of ze voor ‘dom’ uit te maken.’ Dan helpt het niet wanneer de media, zoals de filosoof nog te vaak ziet gebeuren, dit maatschappelijk verzet overdrijven. ‘Spreek niet van ‘gigantische weerstand’, als een paar honderd mensen – hoe fanatiek ook – betogen dat corona veroorzaakt wordt door 5G .’

Tot slot waarschuwt Wolf ervoor de dialoog niet te gebruiken om draagvlak te creëren voor beleid dat je toch al voor ogen stond, maar om met oprechte interesse te luisteren naar de ‘dwarsliggers’. En twijfel te durven tonen. ‘Over veel zaken, zoals het effect van mondkapjes, twijfelen we immers ook nog steeds. Dat ontkennen, leidt eerder tot een loopgravenoorlog tussen partijen. En daarmee ook tot beleidsvervreemding, onderling wantrouwen en dus meer polarisatie. Weerstand is niet problematisch, maar doorgedreven polarisatie wel.’

In Nieuw Nederlands Peil ontleden denkers en experts het maatschappelijk debat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden