OpinieVERROMMELING

Opinie: Ons landschap mag niet de dupe zijn van windmolens

Onze ‘outdoor-Rembrandt’ loopt gevaar, door windmolens, zonneparken en datacenters. Dat vraagt regie van de overheid, waarbij de draagkracht van Moeder Aarde weer centraal staat, betoogt An van Veen.

Het eiland Tiengemeten is grotendeels terug gegeven aan de natuur. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Het eiland Tiengemeten is grotendeels terug gegeven aan de natuur.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het Nederlandse landschap is enorm gevarieerd en van hoge kwaliteit terwijl de bevolkingsdichtheid hoog is. Nergens in Europa treft je op korte afstand zoveel verschillende mooie landschappen aan. De duingebieden, de landgoederenzones en de veenweidengebieden, ze liggen op fietsafstand van elkaar. Kleurrijk, vol historie en couleur locale. Niet voor niets wordt het Nederlandse landschap wel de ‘outdoor-Rembrandt’ genoemd.

Maar dat is geen vanzelfsprekendheid. Het vergt forse sturing, kennis en zorgvuldigheid om de onbetaalbare kwaliteit van het Nederlandse landschap vast te houden. De komende tijd zal het Nederlandse landschap flink gaan veranderen: meer windmolens, zonneparken en aanpassingen met het oog op klimaatbestendigheid. De natuur heeft extra ruimte nodig. De door minister Schouten gestimuleerde kringlooplandbouw vereist aanpassing van het landelijk gebied. Daarnaast hebben we veel nieuwe woningen nodig en is aanpassing van de infrastructuur nodig. Het is een forse verbouwing waarbij we veel met elkaar moeten combineren.

Risico

Veranderingen zijn van alle tijden. De schaal, de decentralisatie van de ruimtelijke ordening naar gemeenten en het tempo waarop dit nu gaat gebeuren is wél nieuw. Er ontstaat het risico dat gemeenten hun eigen problemen oplossen zonder dit voldoende af te stemmen op ontwikkelingen in omliggende gemeenten. Een nieuw woongebied van gemeente A klontert samen met een bedrijventerrein van gemeente B. Infrastructuur die als een op zichzelf staande daad wordt aangepast, zonder dat er een visie is ontwikkeld voor het hele gebied. Dit leidt tot situaties waarvan de bekende landschapsarchitect Adriaan Geuze zich in het tv-programma Zomergasten afvroeg ‘wie dit besteld heeft’. Het Nederlandse landschap is uiteindelijk de dupe en dat is doodzonde.

Om de landschappelijke kwaliteit in Nederland vast te houden is meer sturing op nationaal niveau nodig. zoals planoloog Hans Leeflang in de Volkskrant van 14 januari bepleitte.

Regie is niet alleen een kwestie van bestuurlijke invloed, het vergt ook een goede werkwijze. Dat is allereerst een benadering waarbij de draagkracht van moeder aarde het uitgangspunt is. Met het oog op de klimaatproblematiek en de afname van de biodiversiteit kunnen we ons geen andere houding veroorloven. Dus niet voorrang geven aan één sector (landbouw, verstedelijking) die vervolgens de route bepaalt en dan nog wat ‘restruimte’ overlaat voor andere vormen van ruimtegebruik.

Inspirerende vergezichten

Het helpt om inspirerende vergezichten te ontwikkelen en met belanghebbenden te discussiëren over de kwaliteit van de onze leefomgeving. Hoe willen we wonen en werken? .

Het kabinet heeft op 18 december het Actieplan Ruimtelijk Ontwerp gelanceerd en stelt geld beschikbaar voor het beter inzetten van de kracht van het ontwerpen. Dat helpt. Maar dat is niet het enige wat nodig is. Het is essentieel dat gemeenten en provincies zich bovenregionaal organiseren en de kwaliteit van het landschap daadwerkelijk als uitgangspunt nemen voor de ruimtelijke planning. Dat vergt vakkennis, besef van de historie, een geschikte organisatievorm en de bestuurlijke wil om de identiteit van het landschap te willen versterken.

Daarom een oproep naar bestuurders, projectontwikkelaars en maatschappelijke organisaties: word de hoeder van het Nederlandse landschap. De ‘outdoor-Rembrandt’ verdient het.

An van Veen is adviseur strategie landschap en cultuurhistorie van Staatsbosbeheer.

Lees ook

Pas op dat zelfvoorziening niet leidt tot zelfvernietiging
De klimaatverandering moeten we absoluut niet op zijn beloop laten, maar windmolenparken en weilanden vol zonnepanelen zijn desastreus voor ons landschap en onnodig, betoogt Jan Zappeij.

Dat het landschap verrommelt is een politieke keuze
De inpassing van duurzame energie in het landschap zorgt voor dilemma’s die een stevige regie van Rijk en provincie vragen, menen Jo Annes de Bat en Henri Bontenbal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden