Opinie

Opinie: Niet alleen Shell moet aan de slag na vonnis, consumenten en automobilisten ook

Blij dat de rechter Shell opdraagt meer te doen om CO2 -uitstoot terug te dringen? Ga dan ook het eigen rijgedrag aanpassen, dat gaat sneller en heeft meer effect dan de moeizame omschakeling van oliebedrijven.

Tankstation bij de grensovergang Hazeldonk. Beeld Arie Kievit
Tankstation bij de grensovergang Hazeldonk.Beeld Arie Kievit

Het unieke vonnis waarin energieconcern Shell opgedragen wordt om zijn voorgenomen CO2-reductie sterk te verhogen en te versnellen, heeft naast kritiek vooral instemming en zelfs leedvermaak opgeleverd. Hoe kon een armlastige milieubeweging, gesteund door duizenden burgers, deze oliereus met zijn miljardenwinsten en topadvocaten op de knieën krijgen?

Opvallend in het vonnis is de opdracht om ook de CO2-emissies van benzine en gas consumerende klanten te verminderen. Daaronder ook mensen die wekelijks Shell tanken en tegelijkertijd het proces financieel hebben gesteund. Uitgaande van de mensenrechtelijke verplichtingen die de rechters hanteren, kun je beargumenteren dat ook wij als gebruikers van benzine, diesel en aardgas, met een voetafdruk van duizenden kilo’s CO2 per persoon per jaar, een morele en juridisch afdwingbare plicht hebben om de eigen CO2-uitstoot sterk te verminderen.

Miljoenen bijdragen

De cumulatieve uitstoot van Shell bestaat immers grotendeels uit miljoenen bijdragen van individuele consumenten, automobilisten en woningbezitters. Net als Shell moeten wij onze groene wil omzetten in concrete stappen. We hoeven niet op Shell te wachten.

Privé minder CO2 uitstoten gaat vaak sneller dan Shell van techniek kan veranderen. Bij consumenten gaat het vooral om gedragsverandering: dat vergt geen grote investeringen of innovatieve technische doorbraken. En het kan vaak al van de ene dag op de andere – net als stoppen met roken.

Maar de mentale en psychologische barrières, zoals gewoonte, gemakzucht, haast of gebrek aan bewustzijn, weerhouden ons vaak van minder milieubelastend gedrag. Soms kunnen externe, ongeplande oorzaken, zoals de coronapandemie, ons in korte tijd laten wennen aan een minder energie-intensieve levensstijl, met minder autokilometers en minder vliegreizen. Een geblokkeerd Suezkanaal kan voorkomen dat we onze plastic tuinmeubels vervangen door een nieuwe set Chinese rotzooi.

Consuminderen

Uiteindelijk gaat het om omkering van allerlei vormen van te veel in minder: minder gas geven, minder toeren maken, minder nieuwe spullen, minder nieuwe mode, minder nieuwe elektronica, minder nieuwe auto’s, minder vlees. Consuminderen dus – er zit niets anders op. Want in wereldverband zijn wíj de oorzaak van een flink deel van de enorme klimaatbelasting van de Chinese economie (mondiaal nummer één) die onze goedkope spullen produceert – met goedkope arbeid, schaarse grondstoffen en fossiele brandstoffen. Dat komt bovenop ons primaire energieverbruik.

Zelfs als we een elektrische auto aanschaffen, is dat twee stappen voor- en één achteruit, want onze jaarlijkse fossiele brandstofconsumptie van gemiddeld 1.000 liter benzine wordt dan vervangen door z’n 3.000 killowattuur grijze stroom en een extra belasting van het milieu (van Congo tot in China) voor de winning van verschillende zware metalen en andere grondstoffen. Zero emission-auto’s bestaan niet.

De transitie naar elektrisch rijden levert vooral milieuwinst op voor de luchtkwaliteit in de steden. Maar de systeemgevolgen van een toekomstige vloot van 10 miljoen elektrische auto’s in Nederland in 2050 en 2 miljard wereldwijd zijn nog niet te overzien. Het optimisme bij beleidsmakers en groenestroomprofeten dat we zonnige tijden tegemoet gaan, met bijna-gratis elektriciteit en geen uitstoot, lijkt ons ongegrond.

Gaspedaal

De huidige automobilisten die op benzine of diesel rijden, verspillen circa 30 procent brandstof en CO2, zo blijkt uit tankpasregistraties. Via het gaspedaal veroorzaken wij de extra CO2-emissies die Shell moet besparen. De broodnodige gedragsverandering bij automobilisten is al bekend, en heet ‘Het Nieuwe Rijden’. Wie dat consequent toepast, kan 10 tot 30 procent brandstof besparen, simpelweg door rustiger te accelereren en in een hogere versnelling met minder toeren te rijden (bijvoorbeeld 50 kilometer per uur in de vierde versnelling). En – ook goed voor minder stikstof – door maximaal 100 te rijden op de snelweg, sowieso de veiligste rijstijl en met cruise control heel relaxed.

Automobilisten kunnen verder heel wat uitstoot besparen door de talrijke gemakzuchtige korte ritjes naar de supermarkt, bakker, school of brievenbus met de fiets te doen. Goed voor de conditie, maar vooral voor het milieu, want elke koude start levert wolken aan luchtverontreiniging en CO2 op.

Ooit hanteerde een overheidscampagne de leuze ‘de auto kan best een dagje zonder u!’, en was er een serie boekjes (‘Shell helpt’) met praktische tips. Shell kan ons nu wéér helpen, met tips om zuiniger te rijden en minder benzine te verbruiken. Dat is toch wat het vonnis beoogt.

Martin Kroon en Henk Wardenaar zijn oud-projectleiders van Het Nieuwe Rijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden