Opinie: Met lawine aan desinformatie maakt Poetin van ons de agressor

Toen mijn tienjarige dochter afgelopen december om een cavia vroeg, stelde ik voor om tot na Oud en Nieuw te wachten. De afgelopen maand hebben we, met het oog op de onheilspellende mobilisatie van 140 duizend Russische militairen aan de grens van ons land, gesproken over de logistieke uitdagingen om, in het geval van een invasie, een cavia te evacueren naar West-Oekraïne. Zie daar de existentiële farce die het dagelijks leven wordt als je belegerd wordt.

Nu is de invasie begonnen. En hoewel de wereld zich terecht bezig zal houden met beelden van tanks en militairen die zich over de grens verplaatsen, wordt de strijd van Oekraïne tegen de door de Russische staat gesteunde destabilisatie al jaren online gevoerd. Uitgerust met een omvangrijk arsenaal aan binnenlandse en buitenlandse staatsmedia, trollenfabrieken en nuttige idioten heeft het Kremlin wereldwijd een reeks aan onwaarheden over Oekraïne verspreid. Deze lawine aan desinformatie heeft ertoe geleid dat velen erin geloven dat Kiev en de Navo de agressors zijn en dat elke reactie van de Russische strijdkrachten een gerechtvaardigde defensieve maatregel zou zijn.

Cynische spiegel

Een andere strategie van het Kremlin is ‘whataboutism’, het voorhouden van een cynische spiegel om vermeende Westerse hypocrisie bloot te leggen. Trekken jullie onze bombardementen op Syrië in twijfel? Hoe zit het dan met jullie invasie van Irak? Het doel van deze tactiek is niet zozeer het verdedigen van Russische daden, maar het overtuigen van het feit dat er uiteindelijk geen verschil is tussen een autoritair regime en een liberale democratie, behalve dan dat de eerstgenoemde zich niet anders voordoet dan zichzelf. In een Oekraïense context duikt deze tactiek regelmatig op wanneer Poetin zijn bezorgdheid uit over de vermeende mensenrechtenschendingen door Kiev tegenover Russisch sprekenden.

Tijdens de invasie van Oost-Oekraïne werd door de Russische staatsmedia een reeks van gruwelijke verhalen verspreid over kinderen die zouden zijn omgekomen door toedoen van het Oekraïense leger. Deze verhalen werden uitsluitend verzonnen om haat aan te wakkeren en worden nog altijd verspreid. Op hysterische wijze vroeg het hoofd van het Engelstalige televisienetwerk Russia Today zich af of Kiev concentratiekampen in het oosten zou bouwen. Poetin zelf heeft uitvoerig geschreven over het feit dat hij de Oekraïense identiteit of de Oekraïense staat niet erkent.

Men hoeft maar te kijken naar de Krim, dat in 2014 werd geannexeerd, om te zien wat de grootste bedreigingen zijn voor Russisch sprekenden in gebieden die door Rusland worden bezet. Tientallen leden van de inheemse Krim-Tataarse minderheid zijn veroordeeld op grond van valse beschuldigingen van extremisme, tientallen anderen kwijnen weg achter tralies.

Tot hun celgenoten behoren journalisten als Vladyslav Yesypenko, verslaggever voor Radio Free Europe, die beweert te zijn gemarteld met elektrische schokken en die een gevangenisstraf tot 18 jaar boven het hoofd hangt. De honderden anderen die zonder eerlijk proces gevangen worden gehouden in de kerkers van de bezette gebieden Donetsk en Loehansk, dienen als waarschuwing voor de mate van bescherming die de Russische ‘bevrijders’ bieden.

Marathon

Het huidige democratiseringsproces in ­Oekraïne is geen sprint, maar een marathon. De hervorming van overheidsdiensten en het justitieel stelsel, de versterking van de rechtsstaat, het harde optreden tegen corruptie en het doorbreken van de overheersende invloed van oligarchen blijven belangrijke doelstellingen. Desalniettemin profileert Oekraïne zich razendsnel als leider in de strijd tegen desinformatie, hybride oorlogsvoering en cyberaanvallen. Nieuwsorganisaties en media-initiatieven van eigen bodem, zoals Euromaidan Press en StopFake.org, zijn tot bloei gekomen sinds de maandenlange protesten op het Maidanplein in Kiev in 2014.

Onlangs werd een oproep aan de Oekraïense regering om Google, YouTube en Facebook te verzoeken om zich in Kiev te vestigen ruim 25 duizend keer ondertekend, met als doel het hoofd te kunnen bieden aan bedreigingen voor de informatieveiligheid die ontstaan doordat onze sociale media nu vanuit Rusland worden gemodereerd. Mochten sommige bondgenoten van Oekraïne huiverig zijn om zwaar militair geschut te sturen, dan zou hun steun aan deze opkomende gemeenschap van anti-desinformatieactivisten een waardevolle bijdrage kunnen betekenen.

Daarnaast moeten de internationale sancties worden uitgebreid tot Russische propagandisten, onder wie tv-presentatoren en regisseurs, en moet er druk worden uitgeoefend op internationale bedrijven waarvan de advertentie-inkomsten worden gebruik in de strijd tegen democratie.

Staatssponsor

Poetin zal Oekraïne en Europa op het puntje van zijn stoel houden met voortdurende onvoorspelbare militaire manoeuvres, het inzetten van sociale media als wapen en de uitbreiding van zijn propagandanetwerk. Rusland moet worden aangemerkt als staatssponsor van terrorisme, in solidariteit met de aanklacht die Oekraïne tegen Rusland heeft ingediend bij het Internationaal Gerechtshof. Met name de Wagner-groep, een aan het Kremlin verbonden Russische organisatie van huurlingen die in Oekraïne en meerdere andere landen actief is, zou als terroristische organisatie moeten worden erkend.

President Joe Biden waarschuwde onlangs dat de Amerikaanse democratie wordt geconfronteerd met de grootste bedreiging sinds de Amerikaanse Burgeroorlog. Wellicht kan de Verenigde Staten overwegen om een voorbeeld te nemen aan de Oekraïense frontlinie, zowel fysiek als digitaal, wanneer het gaat om de verdediging van de vrijheid en de waarheid in eigen land.

Hanna Hopko is voormalig hoofd van de buitenlandcommissie van het Oekraïense parlement en staat aan het hoofd van ANTS, een groep oud-parlementsleden die zich inzet voor mensenrechten en democratie in Oekraïne.