OpinieVrouw als lijsttrekker

Opinie: ‘Mensen denken bij leiderschap aan witte man in een blauw pak’

Sigrid Kaag (D66) en Mona Keijzer (CDA) willen lijsttrekker worden. Lilian Marijnissen (SP) is al gekozen, Esther Ouwehand (PvdD) zo goed als. Een kantelpunt?

Minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking) staat de pers te woord over het lijsttrekkerschap van D66. Beeld ANP

Liza Mügge (universitair hoofddocent politicologie, Universiteit van Amsterdam):

‘Mede onder invloed van de Black Lives Matter-beweging en de viering 100 jaar vrouwenkiesrecht afgelopen jaar, is er een breed debat gaande over gelijkheid. Kaag en Keijzer hebben wat dat betreft het momentum mee.

‘Amerikaans onderzoek wijst uit dat vrouwen niet zomaar op een kandidaat stemmen enkel omdat die vrouw is. Vrouwen doen niet aan vagina voting, zoals dat heet: een rechtse vrouw gaat niet op een linkse vrouwelijke kandidaat stemmen. Maar als de partijen dichter bij elkaar liggen, kan een vrouwelijke lijsttrekker wel de doorslag geven voor een overstap.

‘We dachten dat we in Nederland op de goede weg waren, maar vrouwen zijn op het Binnenhof nog altijd zwaar ondervertegenwoordigd. Het Global Gender Gap Report 2020 van het World ­Economic Forum berekende dat met het huidige groeitempo pas over 95 jaar gelijkheid tussen mannen en vrouwen in de politiek is bereikt.

‘We moeten af van het idee dat vrouwen vanzelf bovendrijven als ze goed genoeg zijn. Mensen denken bij leiderschap aan een man en zien hun leiders liefst als een witte man in een blauw pak. Dat beeld moet je doorbreken. Daarom geeft Kaag een belangrijk signaal af; ze is wegbereider, alleen al door de ambitie uit te spreken dat ze premier wil worden en het stereotype te doorbreken. Als vrouwen goed vertegenwoordigd worden, enthousiasmeert dat meer vrouwen. Dat sterkt het vertrouwen in de politiek en verbetert de kwaliteit van de democratie.’

Rosemarie Buikema (co-directeur Hub Gender&Diversity, ­Universiteit Utrecht):

‘Mannelijk leiderschap is er een van korte metten maken, kordaat optreden en zaken tot de essentie terugbrengen. Angela Merkel toont op voortreffelijke wijze aan wat vrouwelijk leiderschap kan betekenen. Zij is wars van narcisme, niet geïmponeerd door mannelijk aplomb, heeft een gefundeerd gevoel voor rechtvaardigheid, en inzicht in een diversiteit aan belangen.

‘Ik heb het idee dat minister Kaag op die punten ook niet slecht zal scoren. D66 zal als middenpartij niet snel de grootste partij van Nederland worden, maar omdat steeds meer mensen oren hebben naar de eerste vrouwelijke premier kan haar lijsttrekkerschap veel extra stemmen genereren. We hebben nood aan een vrouwelijke premier omdat we in Nederland tot op heden mannelijkheid en leiderschap te zeer met elkaar associëren. In de coronacrisis kwam echter het ­bericht dat vrouwelijke premiers in Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea, Finland en IJsland net andere afwegingen maakten in de virusbestrijding, methodes die goed uitpakten. Een vrouwelijke premier kan ook een generatie Nederlanders tonen hoe vrouwelijk leiderschap eruit kan zien.’

Staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken en Klimaat (CDA) tijdens het debat over de Brexit.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Julia Wouters (auteur van De zijkant van de macht: Waarom de politiek te belangrijk is om aan mannen over te laten):

‘Een vrouwelijke lijsttrekker kan extra stemmen trekken: dat zag je met de landelijke verkiezingen van 2017 al aan de populariteit van de actie ‘Stem op een vrouw’. Topvrouwen in het bedrijfsleven zijn ook belangrijk, maar die zijn vooral zichtbaar binnen een bedrijf. Een premier is het hoogste ambt, daar gaat veel meer kracht vanuit voor jonge vrouwen.

‘Mijn dochter groeit nu op in Amsterdam met de wetenschap dat zij het als meisje ooit tot burgemeester van de stad kan schoppen. Het is bovendien inhoudelijk van belang om vrouwen prominent in de ­politiek te hebben, zodat vrouwenonderwerpen meer belangstelling krijgen: van kinderopvang en deeltijdwerken tot openbare wc’s voor vrouwen en voorzieningen in de basisverzekering.

‘Kaag en Keijzer stellen zich verkiesbaar op een kantelpunt: mede onder invloed van Black Lives Matter worden vooroordelen aangekaart; dat geldt niet alleen voor kleur, maar ook voor sekse. Er komen steeds meer vrouwen aan de politieke top, van Finland tot Nieuw-Zeeland. Bovendien zijn er wereldberoemde politieke rocksterren als Alexandria Ocasia-Cortez. Het is wachten op de Nederlandse AOC.’

Sjoerd van Heck (onderzoeker Ipsos):

‘In januari legden we kiezers de stelling voor: het hebben van een goede vrouwelijke lijsttrekker zou voor mij een reden zijn om op die politieke partij te stemmen, ook als dit niet mijn voorkeurspartij is. 16 procent van het electoraat, bijna twee miljoen stemmers, bleek dat te overwegen. In de leeftijdscategorie van 18 tot 34 jaar bleek dit zelfs 21 procent. De stelling ‘ik vind het belangrijk dat de politieke partij waarop ik stem gelijke kansen tussen vrouwen en mannen bevordert’, werd door 66 procent van de mensen onderschreven.

‘Keijzer hebben we nooit voorgelegd als premierskandidaat, maar Sigrid Kaag werd in mei door 17 procent van de stemmers als geschikt beoordeeld. Je kunt als partij dus inspelen op de waardering voor vrouwen, maar dat maakt ze nog niet meteen tot gedoodverfd favoriet voor het Torentje.’

Lees ook

De Keijzer-factor: het CDA heeft echt wat te kiezen
Staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken neemt het op tegen vicepremier Hugo de Jonge in de strijd om het CDA-lijsttrekkerschap. Een strijd die om veel meer gaat dan om de vraag of het een man of een vrouw wordt.

Is Sigrid Kaag de eerste vrouwelijke premier van Nederland?
Sigrid Kaag gaat zich volgens Haagse bronnen kandidaat stellen voor het partijleiderschap van D66. Bewonderaars zien in haar de eerste vrouwelijke premier, sceptici denken dat de verwachtingen te hooggespannen zijn. Wie is deze oud-topdiplomaat?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden