Opinieoverheidsfinanciën

Opinie: ‘Maak Nederland niet verantwoordelijk voor zwak Italiaans beleid’

De Nederlandse overheid voerde de laatste jaren een uiterst slim financieel beleid: de overheidsfinanciën kwamen op orde, terwijl er ook geïnvesteerd werd. We mogen nu niet opdraaien voor de kosten van onhandige keuzes elders, schrijft econoom Ron Hogenboom.

Lege straten in Vietri sul Mare, Italië. Beeld Getty Images
Lege straten in Vietri sul Mare, Italië.Beeld Getty Images

Volgens Heleen Mees (‘Westerse overheden moeten de overheidsuitgaven flink gaan verhogen’) bepaalt de omvang van stimuleringspakketten van overheden en centrale banken de mate waarin landen van de coronacrisis kunnen herstellen. Nederland zou daarom Italië moeten bijstaan door akkoord te gaan met de uitgifte van gezamenlijke obligaties. Italië kan daarmee goedkoop geld blijven lenen door te leunen op de Nederlandse (en Duitse) soliditeit. Op zich zijn hiervoor argumenten. Tegelijkertijd is dit niet het hele verhaal.

De mate waarin economieën van crises herstellen, is ook sterk afhankelijk van de kwaliteit van het ondernemingsklimaat. Dus hoe aantrekkelijk is het voor bedrijven om te investeren, te innoveren en mensen in dienst te nemen? Als een land een goed opgeleide beroepsbevolking, een uitstekende fysieke en kennisinfrastructuur, een effectief overheidsapparaat zonder verstikkende bureaucratie en corruptie en een solide bankwezen heeft, zal het een crisis sneller achter zich kunnen laten. Bovendien sorteren in zo’n land stimulerende begrotings- en monetaire maatregelen meer effect.

Ineffectief beleid

Juist om deze reden dwong de Amerikaanse centrale bank direct aan het begin van de financiële crisis van 2008 banken om hun balansen te versterken met vers kapitaal en versnelde afschrijving van slechte leningen. Banken met zwakke balansen hebben immers geen mogelijkheden om verruimd monetair beleid door te geven aan het bedrijfsleven. De ECB liet zo’n drastische FED-ingreep na, terwijl veel Europese banken – zeker in Italië – gebukt gingen onder grote hoeveelheden slechte leningen. Hierdoor was het ECB-beleid jarenlang minder effectief.

Steunen op Nederlandse soliditeit

Volgens het World Economic Forum (WEF) heeft Nederland een uitstekend vestigings- en investeringsklimaat: ons land scoort op de mondiale WEF-ranglijst een 4e positie. Nederland dankt deze plek mede aan het stevige hervormingsbeleid van het afgelopen decennium. Daarbij brachten kabinetten de overheidsfinanciën op orde, terwijl de publieke investeringen en onderwijsuitgaven in internationaal perspectief hoog bleven.

Menigmaal kapittelden landen die nu op onze soliditeit willen steunen, onze regering voor dit beleid. Daarentegen liet Italië keer op keer na zijn eigen economie te hervormen en serieus werk te maken van de reductie van zijn omvangrijke overheidsschuld. Ondertussen waren Italiaanse gezagsdragers wel effectief om – met gelijkgezinden – de Europese begrotingsregels te versoepelen en het ECB-beleid tot ongekende hoogte te verruimen.

Zal Italië na de coronacrisis tot inkeer komen? Ik denk het niet. Italianen hebben een structureel andere kijk op de rol van de overheid en de inrichting van een economie. Het is voor mij geen punt dat zij andere beslissingen nemen dan wij, zolang ieder zelf maar de gevolgen draagt. Dat scherpt ook ieders verantwoordelijkheidsbesef. Nederland mag je mijns inziens dan ook niet verantwoordelijk maken voor ingrijpende beslissingen die de Italiaanse overheid neemt.

Ben ik dan hard, want niet solidair? Solidair moet je zijn met financieel zwakkeren die buiten hun schuld in een belabberde positie verkeren. Ik denk dan eerder aan een arbeidsongeschikte of de bevolking van een arm Afrikaans land dat eerst door droogte en een burgeroorlog en nu door het coronavirus wordt getroffen, dan aan Italië dat met zijn gemiddelde inkomen tot de rijkste landen ter wereld behoort.

Ron Hogenboom is econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden