OpinieCentraal eindexamen

Opinie: leerde het ‘coronaschooljaar’ ons dat we ook zonder het centraal schriftelijk examen kunnen?

Corona leert dat bij eindexamens geen centrale toets nodig is en dat is  wel zo efficiënt en (werk)drukverlagend, betoogt Jos Bart. 

Is een centraal schriftelijk eindexamen nog van belang?Beeld anp

Deze week werd bekend dat in het ‘coronaschooljaar’ 6,7 procent meer examenkandidaten in het voortgezet onderwijs is geslaagd dan in het jaar ervoor, toen er wel een landelijk centraal examen werd afgenomen. De gemiddelde cijfers voor de door de school zelf gemaakte en georganiseerde examens bleven hetzelfde.

Over wat dit zegt, wordt al langer gespeculeerd: zijn examenkandidaten in 2020 opgescheept met een gedevalueerd ‘coronadiploma’? Ik denk eerder dat dit noodgedwongen experiment noopt tot nader onderzoek in een andere richting. Net als in vele andere sectoren zou het ook goed zijn voor het onderwijs zich te bezinnen op de inzichten en ervaringen die dit bijzondere schooljaar heeft gebracht. Zouden we ook zonder het centraal schriftelijk examen kunnen?

Het centraal schriftelijk examen toetst exact dezelfde leerdoelen als die in schoolexamens getoetst worden nog eens om de kwaliteit van de examens te bewaken en als borging van de waarde van het diploma. Alle lesstof wordt dus dubbel getoetst. De vraag is of zo’n enorme operatie die veel tijd, geld en stress kost nog nodig en gerechtvaardigd is.

We zijn allemaal opgegroeid met dit romantische ritueel: met z’n allen drie stressvolle weken in een benauwde gymzaal waarna standaard meer dan de helft van de kandidaten dacht gezakt te zijn. Hoe efficiënt is dit nog als nu blijkt dat er een forse rendementsverbetering plaatsvindt als het centraal examen wordt geschrapt en kandidaten met een extra herkansing, meer tijd en een lichte versoepeling van de zak-slaagregeling aan alle eisen voldoen? Zo is de invloed van stress, tijdgebrek, faalangst en tijdelijke inzinkingen op het landelijke examenresultaat tot het minimum teruggebracht.

Fouten

Maar de controle op de kwaliteit dan? Natuurlijk blijft die nodig, hebben we geleerd van incidenten in Maastricht, Rotterdam en Amsterdam waar scholen een rommeltje maakten van hun schoolexamens, maar dat kan ook door middel van een uitgebreide steekproef door de Onderwijsinspectie, zo is inmiddels gebleken.

Dit is ook een moment om stil te staan bij de kwaliteit van de centrale examens. Ik heb in 42 jaar onderwijs nooit een jaar meegemaakt waarin er geen irritante, onbegrijpelijke of slordige fouten zaten in een paar examens. In 2019 waren er 218 duizend examenkandidaten en werden bij het Landelijk Actiecomité Scholieren ruim 150 duizend examenklachten ingediend, waarvan een groot deel terecht. Ik ken geen organisatie waar dat zonder gevolgen zou blijven.

Evaluatie

Het centrale examen is een duur, tijdrovend en kwetsbaar fenomeen, dat mijns inziens nodig eens geëvalueerd moet worden naar aanleiding van de recente ervaringen. Al is het alleen al om eindelijk iets aan de werkdruk in het onderwijs te doen.

Er valt nog meer te leren uit het afgelopen schooljaar: het online leren dat van de ene op de andere dag uit urgentie moest worden ingevoerd, heeft veel inzicht verschaft in de mogelijkheden meer maatwerk te leveren. Het heeft in elk geval het inzicht versterkt dat het niet voor alle leerlingen nodig en gewenst is ze te verplichten in te grote klassen dertig lessen van 50 minuten per week te volgen. Er zijn zat ideeën om het onderwijs van binnen uit te moderniseren, efficiënter en uitdagender te maken, maar daarvoor is geld en ruimte nodig. Dat weet de overheid al lang.

Als we met zijn allen van de coronaschrik zijn bekomen, is het goed om middels onderzoek en aan de hand van ervaringen van docenten, leerlingen en schoolleidingen de verworvenheden te inventariseren die in te zetten voor noodzakelijke veranderingen. In onderwijsvakblad Van 12 tot 18 stelde hoofdredacteur Renske Valk in juni terecht de vraag hoe je de waardevolle ervaringen uit het coronaschooljaar in beeld brengt en vasthoudt ‘voordat straks de zwaartekracht van de oude systemen alles weer op zijn plek trekt’. 

Jos Bart is schoolleider.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden