Opinie: ‘Leengeneratie’ van studenten dreigt kind van de rekening te worden in Rutte-IV

Het leenstelsel voor studenten wordt afgeschaft. Maar daarbij kan het niet blijven: een hele generatie is behangen met studieschulden en vecht voor een positie op de arbeids- en woningmarkt. Deze jongeren dienen ruimhartig te worden gecompenseerd.

Bina Chirino en Joris Hetterscheid
Studenten staken op het Malieveld uit protest tegen het leenstelsel.  Beeld ANP
Studenten staken op het Malieveld uit protest tegen het leenstelsel.Beeld ANP

De vier coalitiepartijen VVD, CDA, D66 en ChrstenUnie (CU) lijken voorzichtig naar een uitkomst in de formatie toe te werken en zullen zonder ongelukken op enig moment hun plannen voor vier jaar Nederland uit de doeken doen. Om één beslissing kunnen zij niet heen: de afschaffing van het leenstelsel. Al in september heeft de Tweede Kamer zich uitgesproken over deze doodlopende weg binnen het onderwijs. Daarmee is de eerste stap naar rechtvaardig beleid voor de studerende generatie gezet.

Er blijven echter grote vragen op de plank liggen: een nieuw stelsel voor de studiefinanciering moet het leenmodel doen vergeten, en ondertussen zijn er heuse ‘leengeneraties’ ontstaan, die zonder adequate compensatie op alle terreinen de dupe dreigen te worden.

Kleine bedragen

Over die compensatieregeling doen verschillende verhalen de ronde, maar geen enkele zal de harten van de huidige of recente student sneller doen kloppen. Kleine bedragen van luttele honderden euro’s tegenover studieschulden die in de vele duizenden lopen, of vouchers die voor het gros van de afgestudeerden nooit effectief nuttig inzetbaar zullen zijn, schieten vanzelfsprekend zwaar tekort.

De noodzaak tot rechtvaardige compensatie is des te groter nu duidelijk is geworden dat de beloftes waarmee het leenstelsel ooit door de Kamer is geloodst, op geen enkele manier de waarheid hebben aangetikt. Het stelsel zou sociaal en eerlijk zijn: er zouden grootschalige investeringen in de kwaliteit van het onderwijs volgen en de studieschuld zou geen invloed hebben op het verkrijgen van een hypotheek.

Van die extra kwaliteit is nauwelijks iets terechtgekomen en een gemiddelde studieschuld maakt een toereikende hypotheekaanvraag haast onmogelijk. Sociaal is het leenstelsel ook niet geworden: studenten die van huis uit financieel ondersteund werden ervaarden minder druk om de studie snel af te ronden en behielden daarmee meer ruimte om zich breder te ontplooien. Studenten afkomstig uit minder bedeelde gezinnen konden zich die brede ontwikkeling veel minder veroorloven, hetgeen waarschijnlijk tot in de lengte der jaren gevolgen zal hebben.

Leveren

Wanneer deze schadelijke effecten van het leenstelsel worden opgeteld bij de erbarmelijke positie van jongeren ten aanzien van wonen, de arbeidsmarkt, hun mentale gezondheid tijdens de coronacrisis en de overkoepelende dreiging van de klimaatcrisis, is duidelijk dat een nieuw kabinet het zich niet kan veroorloven om zo’n 7 à 8 studerende jaarlagen in de kou te laten staan.

In een tijd waarin de overheid het vertrouwen van burgers moet terugwinnen door daden, moet zij ook op dit dossier leveren. Als daar creativiteit voor nodig is, dan moet de overheid zich daar maar eens door laten leiden, zolang het maar een regeling oplevert die jongeren uit de leengeneraties daadwerkelijk zullen merken.

Voorkomen is verder veel beter dan genezen, zeker in geval van een overheid met een bedenkelijke staat van dienst in de voorbije decennia. Daarom dient een nieuw kabinet ook een nieuwe studiebeurs te introduceren waarin het sociale element wel terug te vinden is, maar waarin de student vooral een betere financiële uitgangspositie aangereikt krijgt.

Voor zo’n nieuwe, betere studiebeurs is het nodig dat een nieuwe coalitie duidelijke keuzes durft te maken, en niet met een onderwijsbeleid komt dat slechts door politiek knipwerk en polderplakband bij elkaar blijft bungelen. Er moet een samenhangend model komen waar ook voor uitvoeringsorganisaties een helder idee achter zit.

Beloftes

Elk van de vier onderhandelende partijen heeft tijdens de verkiezingen beloofd de positie van jongeren te gaan verbeteren. Een deel van hen heeft op dit dossier flink wat goed te maken. Het kan daarom niet zo zijn dat een nieuw kabinet niet op alle facetten van dit vraagstuk met een goed programma komt.

Enkel het leenstelsel afschaffen is niet voldoende, daarmee is de student nog geen zekerheid geboden. De overheid moet de aangerichte schade vergoeden middels ruimhartige compensatie en beterschap tonen via een nieuwe, verbeterde studiefinanciering. Want de tijden dat jongeren als ondergeschoven kindje de samenleving binnentrekken dienen voorbij te zijn. ‘Nieuw elan’ moet immers bij uitstek gaan gelden voor de nieuwe generaties.

Bina Chirino is voorzitter van PerspectieF, ChristenUnie-jongeren (CU).

Joris Hetterscheid is voorzitter van de Jonge Democraten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden