Opinie

Opinie: Laten we ons bij seks op veel meer richten dan alleen het vastleggen van die ‘ja’

Grenzen aangeven en toestemming vragen voor seks zijn ontzettend belangrijk in de strijd tegen seksueel geweld. Maar het is niet alles. We moeten veel meer aandacht gaan besteden aan het gesprek rond seks in het algemeen, betogen Nina Veninga en Regitze Zeelenberg.

Demonstratie tegen seksisme en  #MeToo-achtige situaties bij de Universiteit van Amsterdam.  Beeld Hollandse Hoogte / Olivier Middendorp Fotografie
Demonstratie tegen seksisme en #MeToo-achtige situaties bij de Universiteit van Amsterdam.Beeld Hollandse Hoogte / Olivier Middendorp Fotografie

Sinds deze week richt Amnesty International haar pijlen speciaal op universiteiten, hogescholen en studentenverenigingen. Zij doen dit omdat uit onderzoek van I&O Research blijkt dat 11 procent van de vrouwelijke studenten tijdens hun studententijd slachtoffer wordt van verkrachting. Amnesty wil onder andere het gesprek onder studenten aanwakkeren, zodat zij eerst vragen naar instemming voordat ze seks hebben.

Ook uit onderzoek van kenniscentrum Rutgers blijkt dat eenvijfde van de vrouwen en 6 procent van de mannen in Nederland weleens te maken heeft gehad met seksueel geweld. Een nog veel groter deel kreeg te maken met seksueel overschrijdend gedrag. Toch blijft praten over seks en seksueel geweld een taboe. Iedereen heeft seks, maar klaarblijkelijk kunnen we er weinig vrijuit over spreken.

Als we de cijfers mogen geloven, is het een onderwerp dat bij velen ook negatieve herinneringen zal oproepen. Recentelijk heeft minister Grapperhaus van Justitie dit ‘moeilijke’ onderwerp op de politieke agenda gezet door seksueel geweld en verkrachting onder dezelfde wet te scharen. Echter, er is nog een lange weg te gaan.

Maar wat zijn de juiste vervolgstappen? Hoe gaan we ervoor zorgen dat we makkelijker praten over seksuele interactie? We framen seksueel grensoverschrijdend gedrag nu veelal in termen van toestemming. Denk aan ons wettelijke systeem. De vraag is dan vaak of het slachtoffer zich wel duidelijk verzet heeft of ‘nee’ heeft gezegd. Zelfs als het ons lukt om victimblaming aan de kant te schuiven met de #MeToo-bewegingen, blijven mensen in het maatschappelijk debat zich richten op het belang van toestemming en op de vraag hoe we dit juridisch het best kunnen vangen.

Dit is overigens niet verkeerd, integendeel. Toestemming, of consent, vormt de basis. Nee is nee. Toch kan het vastleggen van die ‘ja’ ook enkele problemen met zich mee brengen. Toestemming is niet altijd een simpele ja- of nee-vraag. Nieuwsberichten over #MeToo lieten ons al zien dat ‘nee’ zeggen niet altijd even makkelijk gaat.

Bij veel zaken, bijvoorbeeld rond de Amerikaanse filmproducent Harvey Weinstein, spelen machtsverhoudingen de hoofdrol. Daarnaast is voor velen het idee van een contract problematisch. Seks zou een positieve ervaring moeten zijn en toestemming verplichten kan hierbij de sfeer nogal bederven.

We moeten dus verder kijken dan alleen toestemming. De focus moet liggen op communicatie. Veel problematische situaties ontstaan in dat beruchte ‘grijze gebied’ vol miscommunicatie. Daar kunnen we iets aan doen. Eigenlijk is seks en het praten daarover nog steeds een taboeonderwerp. Alles in het leven moet je leren, maar van seks verwachten we dat zo ineens te kunnen. Hierdoor ontbreken onze seksuele voelsprieten waarmee we grensoverschrijdend gedrag kunnen aftasten. We moeten leren te vragen naar wat de ander fijn vindt en wat zijn/haar/hen grenzen zijn. Ook moeten we het normaliseren om dit zelf aan te geven. Zo ontstaat er een continu gesprek. Samen maak je dan van seks een positieve ervaring, zonder ons alleen te richten op het vastleggen van die ‘ja’.

Helaas ontbreekt het aan lessen in die communicatie. Voorlichting is vaak vooral praktisch, maar besteedt weinig aandacht aan het gesprek rond seks. Mocht dit wel voorbij komen, dan gaat het vaak alleen om het aangeven van grenzen en richt het zich vaak op meisjes. Echter, seksuele voorlichting is belangrijk voor iedereen. Bovendien moet elke generatie dit weer opnieuw leren. We moeten investeren in een duurzame seksuele opleiding.

Kortom, toestemming is ontzettend belangrijk. Maar het is niet alles. Door ons in het publieke debat te veel te focussen op het concept toestemming, verliezen we een ander onderdeel uit het oog. De manier waarop wij het probleem neerzetten, heeft een directe invloed op hoe we er mee omgaan. Kennis is macht. Dit geldt voor seksueel geweld, maar ook voor seks in het algemeen.

Nina Veninga en Regitze Zeelenberg studeren Filosofie aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Voor vragen en/of hulp: centrumseksueelgeweld.nl

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden