Opinie

Opinie: Laten we het conflict in Syrië eens met andere ogen bekijken - met realisme

In het belang van de Syrische burgers moeten we, al is het tandenknarsend, de huidige politieke situatie in Syrië accepteren. Maar dat wil niet zeggen dat we het drukmiddel van sancties volledig moeten laten vallen, betoogt Laurens Wijmenga.

Syrische strijders tonen een portret van president Bashar al Assad.  Beeld AP
Syrische strijders tonen een portret van president Bashar al Assad.Beeld AP

Eind mei werd Bashar al Assad opnieuw herkozen als president van Syrië. Ongeveer tegelijkertijd werden de sancties van de Europese Unie tegen Syrië verlengd. Beide feiten leidden, met uitzondering van een reportage van Ana van Es in deze krant (Ten eerste, 26 mei), nauwelijks tot discussie in Nederland. Zolang het aantal migranten uit Syrië binnen de perken blijft, kunnen we de hete aardappel van het Syrische conflict blijkbaar voor ons uitschuiven.

De huidige stand van het conflict is een Catch-22 waarvan de Syrische burgerbevolking het grootste slachtoffer is. De sancties van westerse landen vormen de belangrijkste reden dat er, hoewel in Syrië nauwelijks meer wordt gevochten, nog beperkt sprake is van wederopbouw. Politieke concessies van Assad in ruil voor opheffing van de sancties hoeven we echter niet te verwachten. Door deze patstelling hebben miljoenen Syriërs die het land zijn ontvlucht nauwelijks een reden om naar huis terug te keren.

Hulpverleners en rechtse politici

Vooropgesteld: er zijn geen gemakkelijke oplossingen voor het conflict, noch voor het migratieprobleem dat de miljoenen gevluchte Syriërs vormen. Toch bieden gesprekken met praktijkdeskundigen en medewerkers van ngo’s uit de regio aanknopingspunten voor een hoopvol verhaal.

Hulpverleners en rechtse politici die zich roeren op het migratiedossier denken vaak anders over het migratiedossier, en toch blijken beiden opvallend eensgezind over de oorzaken van migratie. Angst voor oorlog of vervolging is slechts voor een minderheid van de migranten naar Europa relevant, zo erkennen ook hulpverleners. Dat geldt zelfs voor migranten uit Syrië.

Militaire maatregelen

Zij ontvluchten bovenal een land waar, mede door de Westerse sancties, basisvoorzieningen niet meer functioneren en het moeilijk is rond te komen. Het opheffen van deze sancties zou echter kunnen worden opgevat als beloning voor het uithoudingsvermogen van het onderdrukkende regime. Hoe moet het verder?

Laten we het conflict in Syrië met andere ogen bekijken. Volgens Reinhold Niebuhr, inspirator van een stroming in het denken over buitenlandbeleid, ontbreekt het westerse landen geregeld aan realisme. Hierdoor zijn ze niet opgewassen tegen de ‘kinderen der duisternis’: autocratische machthebbers die lak hebben aan mensenrechten.

Het gevolg is dat situaties van onrecht, zoals in Syrië, lang kunnen blijven bestaan. Het is in dit verband positief dat de VN in 2005 het beginsel van de ’Responsibility to protect‘ introduceerde, waarmee een legitieme basis is gevormd voor de Veiligheidsraad om (militaire) maatregelen te nemen als staten hun bevolking niet beschermen tegen onrecht.

Doorzichtige blufpoker

In het geval van Syrië is de militaire optie, afgezien van de weinig succesvolle ondersteuning van oppositionele strijdgroepen door het Westen, echter nooit op tafel geweest. Bovendien is het, gezien de resultaten van interventies in Libië en Irak, de vraag of zo’n interventie had bijgedragen aan een vreedzame en democratische regio. Maar zonder deze ‘troefkaart’ in handen is hoog inzetten op democratie en berechting van oorlogsmisdadigers een doorzichtige vorm van blufpoker.

We moeten dus onze knopen tellen. In het belang van de Syrische burgers moeten we, al is het tandenknarsend, de huidige politieke situatie in Syrië accepteren. Dat wil niet zeggen dat we het drukmiddel van sancties volledig moeten laten vallen.

Wat kan er wel? In overleg met de Verenigde Staten zou bijvoorbeeld een neutrale entiteit kunnen worden gecreëerd die als tussenpersoon fungeert bij financiële transacties van ngo’s naar Syrië. Ook zouden relatief veilige gebieden kunnen worden vrijgegeven voor wederopbouw. Op deze manier kunnen we de Syrische burgers een hoopvol perspectief bieden. En voor de vluchtelingen die niet actief deelnamen aan de oppositie -het merendeel- wordt terugkeer een reële mogelijkheid.

Het volgende kabinet doet er verstandig aan zich te beraden op haar strategie ten opzichte van ‘de kinderen der duisternis’ en minder te steunen op sancties als politiek drukmiddel par excellence. Want als we werkelijk geven om mensenrechten moeten we bereid zijn om ofwel klare wijn te schenken en daarvoor de prijs betalen, of om water bij de wijn te doen.

Laurens Wijmenga werkt bij het Wetenschappelijk Instituut van de ChristenUnie. Hij heeft onderzoek gedaan naar het perspectief van medewerkers van ngo’s op de oorzaken van migratie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden