OpinieEuthanasie

Opinie: Laat team van familie, verpleging, arts en jurist oordelen over euthanasie

De beoordeling van euthanasie bij vergevorderde dementie hangt te veel af van enkel de arts, betoogt huisarts Wim Sleeuw.

Rollator in een verpleeghuis. Illustratief.Beeld Getty Images

De regionale toetsingscommissies euthanasie hebben hun beoordelingscriteria voor toepassing van euthanasie op dementerenden aangepast. Dit is op zich goed nieuws voor alle mensen met beginnende dementie die nog niet ondraaglijk lijden. Zij hoeven niet vroegtijdig uit het leven te stappen omdat de beklemmende situatie zich bij hen voordoet dat, als ze straks ondraaglijk lijden, ze ook wilsonbekwaam geworden zijn en dan slechts weinig artsen op hun pad vinden die hun wens nog willen inwilligen.

De toetsingscommissie borduurt voort op de grote rol van de arts, zoals beschreven in de euthanasiewet. Artsen schrikken nogal eens terug voor deze verantwoordelijkheid. De patiënt met een vergevorderde dementie met een wilsverklaring is hiervan de dupe.

‘Het went nooit’

Waar het mijns inziens wringt, is de rol die met dit voorstel tot aanpassing van de toetsingscriteria blijft toebedeeld aan de arts. Het is de arts die met de familie de wilsverklaring nog eens moet toetsen op de werkelijke bedoeling. Het is de arts die moet beoordelen dat de patiënt ondraaglijk lijdt. Het is de arts die uiteindelijk alsnog moet beoordelen of iemand nu echt dood wil. Het is nogal wat, het leven van een mens te beëindigen. Als ervaren arts zeg ik: ‘Het went nooit’– zeker niet als iemand er niet uitdrukkelijk om vraagt. En juist dat kan iemand met een vergevorderde dementie niet.

Waarom geen toetsing vooraf door een commissie van familieleden, verpleegkundigen en de behandelend arts, aangevuld met een ethicus en/of jurist? Zo’n commissie zou ad hoc moeten kunnen worden ingesteld als de situatie zich aftekent welke de betrokkene heeft beschreven in zijn/haar wilsverklaring. In de huidige toetsingscommissies zitten juist deze ter zake deskundige juristen en ethici. Voor mij zou het belangrijkste doel van de commissie zijn om de arts, die uiteindelijk het verzoek zal inwilligen, niet zo alleen te laten staan. Niet zo alleen als onze dappere collega Marinou Arends heeft gestaan.

Niet wegkijken

Het gaat bij euthanasie om barmhartigheid en zorgvuldigheid. Daar waar deze twee voorwaarden met elkaar schuren, moeten we als samenleving niet wegkijken, maar onze medische professionals steunen om dit dilemma op te lossen: in het belang van de dementerende medemens. Natuurlijk, beoordeling van lijden heeft veel medische aspecten, maar het is zo veel meer dan dat.

Het gaat ook om zingeving, zelfbeschikking en waardigheid. Waarom onze artsen bij deze ingewikkelde ziekte het alleenrecht en eerder nog de ‘alleenplicht’ geven te oordelen over wat lijden is bij dementie? Laat staan om de filosofische vraag te beantwoorden of deze persoon nog wel dezelfde is als degene die enkele jaren eerder de wilsverklaring heeft opgesteld. Het kan leiden tot willekeur en tot een moreel appèl op de arts iets te doen waarover hij of zij, om welke reden dan ook, nog twijfelt. Een toetsing vooraf schept een wettelijk kader, die je als arts niet zozeer beschermt tegen rechtsvervolging, maar juist die twijfel laat delen met een commissie van betrokkenen, medeprofessionals en deskundigen. Waarna je met een gerust hart het infuus kunt aanbrengen, het slaapmiddel toedienen en het dodelijke middel inspuiten.

De euthanasiewet is een groot goed, waarbij de rotsvaste overtuiging dat de betrokkene ondraaglijk lijdt en dit ook zodanig bij herhaling aangeeft, de hoeksteen is. Als mensen wilsonbekwaam zijn geworden en dit verzoek niet meer kunnen doen, maar naar de mening van alle betrokkenen voldoen aan de criteria om dit leven en lijden te mogen verlaten, moeten we artsen, die uiteindelijk het leven daadwerkelijk gaan beëindigen, vooraf en petit multidisciplinair comité bijstaan. De dementerende medemens moet er op kunnen vertrouwen dat zij of hij met een gerust hart kan afglijden in wilsonbekwaamheid.

Wim Sleeuw is huisarts en SCENarts

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden