Opinie

Opinie: Laat docenten over politiek en vrijheid praten. Maar geef leerling ook de vrijheid een eigen mening te vormen

In de strijd tegen het populisme is leerlingen lesgeven in goede en foute meningen geen oplossing. Burgerschapsvorming vergt kennis en debat, en geeft frictie.

Thierry Baudet (FvD) bij aankomst op het Binnenhof voor haar gesprek met informateur Mariette Hamer, 27 mei.  Beeld ANP
Thierry Baudet (FvD) bij aankomst op het Binnenhof voor haar gesprek met informateur Mariette Hamer, 27 mei.Beeld ANP

Docent Michiel Beute (O&D, 23 augustus) roept op om ‘niet te tornen aan de norm vrijheid’ binnen het onderwijs. Even daarvoor vraagt hij zich hardop af of een docent met een bepaalde politieke voorkeur wel voor de klas mag staan. Het burgerschapsdebat lokt ondemocratische, onvrije uitspraken uit,waarin de school ‘het laatste tegengif’ wordt genoemd.

Ik maak me meer zorgen om dit soort uitlatingen dan om mijn leerlingen als toekomstig goede burgers.

Waar ik me als docent en onderzoeker in kan vinden is Beutes oproep om docenten te ondersteunen en ruimte te maken om de politiek (lees: onderwerpen waar onenigheid of onduidelijkheid over bestaat), de klas in te trekken. Iets wat moed, geduld, autoriteit en invoelbaarheid vraagt. Dat is iets wat getraind moet worden en niet moet worden overgelaten aan geschiedenis- en maatschappijdocenten alleen.

Hier ligt ook een taak voor de overheid en docentenopleidingen om meer te doen aan professionalisering op burgerschapstaken.

Niveau

Maar daar houdt het wel op. Het niveau waarop er in het onderwijs wordt gedacht over de betekenis van ‘democratie’ en ‘vrijheid’ in de onderwijscontext, lijkt schrijnend. Alleen al deze zin: ‘torn niet aan de norm vrijheid, ga er niet over in discussie’, vind ik op zijn zachtst gezegd opmerkelijk. Betekent vrijheid niet juist discussie?

Beute lijkt een duidelijk idee te hebben van wat goed en fout is: niet liegen, fatsoen als norm, Geert en Thierry zijn fout. Een leerling die gekscherend ‘geen actieve herinnering meer zegt te hebben’ net voor een toets is een voorbeeld van ‘Het Onburgerlijke Drama’ wat op ons afstevent. We moeten nodig in gesprek wat vrijheid en democratie betekenen in een onderwijscontext.

Beute spreekt wel over vrijheid, maar lijkt weinig ervan toe te laten om zijn idee van vrijheid te bewerkstelligen. Hierdoor lijkt er voor leerlingen weinig ruimte over te blijven om in discussie te gaan en iets anders te vinden dan de status quo.

Burgermansfabriek

Dit zorgt voor een beeld van de school als een burgermansfabriek, een instituut in dienst van de overheid die gesocialiseerde fatsoensrakkers aflevert die een lijstje meekrijgen met wat wel en niet heurt. Hiermee haalt Beute alle frictie uit de klas, en sloopt daarmee de mogelijkheid tot meerstemmigheid als onlosmakelijk onderdeel van democratie uit de klas.

De filosoof Hannah Arendt beschrijft onderwijs als het punt waarop we beslissen genoeg van de wereld en onze kinderen te houden om er verantwoordelijkheid voor te nemen. Die verantwoordelijkheid betekent leerlingen kennis te laten maken met de wereld waarin ze

terecht zijn gekomen, om ze vervolgens niet op te dragen wat ermee te doen, maar ze voor te bereiden en in staat te stellen zelf de wereld onder handen te nemen en een eigen begin te maken.

Emanciperen

Naar mijn idee past het een docent daarom in de geest van pedagoog Paulo Freire de leerling niet te zien als vat dat gevuld moet worden en in te prenten wat wel en niet goed is, maar om ze te emanciperen. Om leerlingen de mogelijkheid te geven zichzelf te bevrijden en op te staan.

Vertrouw erop dat ze zelf kunnen bedenken wat er nodig is om de klimaatdoelen nog te halen.

Roep niet dat Wilders fout is, maar laat ze zelf het verkiezingsprogramma lezen, vaak niet al te lang, om zelf een beeld te kunnen vormen. Laat ze een eigen regeerakkoord schrijven.

Bespreek de pijn die een spotprent oproept.

Grenzen aftasten of er soms net overheen gaan, dat maakt leerlingen bewust van waarom die normen er zijn en of we er nog wel achter staan. Dan kan erover worden gesproken en een nieuw begin worden gemaakt.

Saro Lozano Parra is docent geschiedenis en maatschappijleer, en promovendus ‘democratische vorming en conflict in de klas’ aan de UU.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden