Opinie

Opinie: Laag-hoog pensioen bevoordeelt de toch al welgestelden. Schaf het af

Wie met pensioen gaat, kan ervoor kiezen de eerste jaren een hogere uitkering te ontvangen dan daarna, of andersom. Maar dit laag-hoogpensioen leidt tot een herverdeling van inkomen van arm naar rijk, waarvoor armere pensioengerechtigden nooit getekend hebben.

Veel mensen zijn die eerste jaren van hun pensioen heel actief, en maken bijvoorbeeld lange reizen.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP XTRA
Veel mensen zijn die eerste jaren van hun pensioen heel actief, en maken bijvoorbeeld lange reizen.Beeld Hollandse Hoogte / ANP XTRA

Veel Nederlanders hebben bij een pensioenfonds gespaard voor extra pensioen dat bovenop hun AOW-uitkering komt. Bij de uitkering van dit aanvullend pensioen bestaat tegenwoordig veel keuzevrijheid. Zo kan men bijvoorbeeld kiezen voor een hoog-laagpensioen. Hierbij krijgt men in de eerste pensioenjaren een hogere uitkering dan daarna. Dat kan nuttig zijn. Veel mensen zijn die eerste jaren heel actief, en maken bijvoorbeeld lange reizen. Een hoog-laagpensioen kan hen dan van de benodigde middelen voorzien.

De tegengestelde keuzemogelijkheid bestaat ook: het laag-hoogpensioen voor AOW-ers. Hieronder vallen twee constructies. Ten eerste mag de uitkering in eerdere jaren 25 procent lager zijn dan in latere jaren. Ten tweede mag men pas op latere leeftijd, tot vijf jaar na de AOW-leeftijd, aan het aanvullend pensioen beginnen. De maandelijkse uitkering voor de rest van het leven is dan hoger.

Inkomen spreiden

Om maar met de deur in huis te vallen: dit laag-hoogpensioen heeft weinig nut. Ouderen hebben in hun latere pensioenjaren niet extra veel geld nodig, want ze zijn dan minder actief.

Toegegeven, voor mensen die na de AOW-leeftijd doorwerken kan het handig zijn om minder pensioen te krijgen zolang ze salaris ontvangen. Hun totale inkomen wordt dan beter over de jaren gespreid en dat kan belastingvoordeel opleveren. Echter, het belastingtarief voor AOW-ers is al 18 procent lager dan normaal (in de eerste schijf). Nog meer belastingvoordeel voor ouderen die de gezondheid en vaak ook de opleiding hebben om door te werken, is overdreven. De overheid kan het geld beter gebruiken om jongeren meer kans op werk te geven.

Voordeel voor de rijkeren

Het laag-hoogpensioen heeft bovendien nadelen. Zo worden rijkere mensen die lang leven bevoordeeld. Daarmee wordt de solidariteit die aan ons pensioenstelsel ten grondslag ligt, ondergraven. Dit vergt enige uitleg.

Om te beginnen: laag-hoog constructies zijn niet goed toegankelijk voor armere mensen. Zij missen de financiële ruimte om in de eerste jaren met minder pensioen toe te kunnen. Rijkere mensen hebben die ruimte wel.

Een voorbeeld kan duidelijk maken hoe rijkere mensen van het laag-hoog pensioen kunnen profiteren. Hoogopgeleide vrouwen van 66 jaar bereiken gemiddeld een leeftijd van 90 jaar, wat 4,4 jaar meer is dan het gemiddelde van alle Nederlanders. Gemiddeld krijgen ze dus ook langer pensioen. Dat is op zich nog juist: wie langer leeft, heeft meer geld nodig. Maar de vrouwen kunnen nu ook nog van het laag-hoogpensioen profiteren. Als zij de eerste jaren na hun AOW-leeftijd minder pensioen accepteren, krijgen zij alle jaren daarna meer. Omdat zij gemiddeld lang leven, levert dit hen per saldo winst op.

Kassen van de pensioenfondsen

Er zijn nog meer mensen met een bovengemiddelde levensverwachting die winst kunnen halen uit een laag-hoog pensioen, zoals veel hoogopgeleide mannen. Deze winsten komen uit de kassen van de pensioenfondsen en gaan dus ten koste van andere pensioengerechtigden.

Hoe groot zijn de winsten in totaal? Verbazingwekkend genoeg is dit nooit (in het openbaar) onderzocht. Mijn eigen, voorlopige analyse (in Me Judice) laat zien dat goed mogelijk is dat het om meerdere miljarden euro’s gaat.

Kortom, het laag-hoogpensioen leidt tot een onopgemerkte en mogelijk flinke herverdeling van inkomen van arm naar rijk, waarvoor armere pensioengerechtigden nooit getekend hebben. Het dient dan ook te worden afgeschaft. Het komende wetsvoorstel over het nieuwe pensioenstelsel is daar een mooie gelegenheid voor.

Tsjalle van der Burg doceert economie aan de Universiteit Twente. Twee eerdere artikelen over dit onderwerp verschenen in ESB en Me Judice.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden