OpinieDag van de Arbeid

Opinie: Klappen voor vitale beroepen is mooi, maar lappen is beter

Mensen in vitale beroepen staan centraal op deze Dag van de Arbeid. Velen van hen moeten beter betaald worden, stellen Zakaria Boufangacha, Lilian Marijnissen en Rodrigo Fernandez. En Keklik Yücel betoogt dat de de overheid haar tijdelijke rol als hoeder van de kwetsbaren permanent moet maken.

Hulpdiensten klappen voor zorgverleners bij het Maastricht UMC. Onder meer brandweerlieden en politieagenten uiten hun waardering voor de zorg tijdens de coronacrisis.Beeld ANP

Vitale beroepen verdienen beter

De coronacrisis heeft het begrip ‘vitale beroepen’ vleugels gegeven. Als geen ander weten we nu welke beroepen onmisbaar zijn: de zorgverlener, de supermarktmedewerker, de vuilnisman, de medewerkers in distributiecentra en vele anderen. In dat rijtje staan niet: de consultant, de manager, de bankdirecteur. Toch verdienen zij al snel vijf keer zoveel als de mensen op de werkvloer. En laat nu juist een flink aantal mensen uit de vitale sectoren het minimumloon verdienen (zo’n 1.600 euro of net iets meer). Een loon waarmee je al snel in financiële problemen komt, blijkt uit onderzoek van het Nibud in opdracht van de FNV. Topverdieners verdienen vaak meer dan 10 duizend euro per maand. Vitale beroepen met een laag loon en juist hoge lonen voor banen met weinig relevantie, waarom verdelen we het niet eerlijker?

Pijnlijk maar waar: de mensen met de laagste lonen gaan nu voorop in de strijd tegen corona. Maar daarmee lopen zij ook het meeste risico. Denk aan de ouderenzorg waar tienduizenden mensen – soms zonder beschermingsmiddelen – vechten tegen corona. Maar ook de supermarktmedewerkers verdienen rond het minimumloon, net als de medewerkers in de schoonmaak, het openbaar vervoer en in de transport. Dat geeft te denken. Als deze beroepen zo cruciaal zijn, waarom betalen we hen dan zo weinig?

Ook een deel van de werknemers dat nu gedwongen thuiszit door de coronamaatregelen verdient vaak nauwelijks meer dan het minimumloon. Bijvoorbeeld werknemers in de horeca en in de winkelketens. Zij zitten in onzekerheid of ze straks nog een baan hebben als de overheidssteun afloopt. Door hun krappe inkomen hebben ze nauwelijks ruimte gehad om te sparen.

Bij de invoering in 1968 kon je van een minimumloon nog een gezin onderhouden. Geleidelijk is het laagste loon echter steeds minder waard geworden ten opzichte van het gemiddelde loon. Bedroeg het wettelijk minimumloon in 1976 nog ongeveer 68 procent van het gemiddelde loon, nu is dat nog slechts 43 procent. Een hogere BTW, hogere zorg- en huurkosten helpen daar natuurlijk niet bij.

Zorgmedewerkers en vuilnismannen

Wij concluderen uit het Nibud-rapport dat zowel alleenstaanden als gezinnen die werken en het minimumloon verdienen, structureel geld tekortkomen. Deze financiële problemen worden grotendeels opgelost door een verhoging van het minimumloon. We zijn – al helemaal in deze tijd – blij met zorgmedewerkers die het verpleeghuis draaiende houden, met supermarktmedewerkers die de voorraden aanvullen en met vuilnismannen die de straten schoon houden. Het is hoog tijd dat die waardering niet alleen wordt geuit in woorden en applaus, maar ook in daden.

Daarom voert de FNV campagne voor een verhoging van het minimumloon naar 14 euro per uur (nu ongeveer 10 euro) en pleit de SP hier ook voor. We zien steeds meer politieke, maar ook maatschappelijke organisaties die dit steunen.

Verhoging heeft grote voordelen, blijkt ook uit onderzoek van bureau SEOR van de Erasmus Universiteit: het haalt mensen uit de armoede (de uitkeringen stijgen automatisch mee), het zorgt voor meer koopkracht en het heeft een stuwend effect op alle lonen. Een hoger minimumloon heeft bovendien nauwelijks een negatief effect op de werkgelegenheid, blijkt deze week ook uit onderzoek van het CPB.

Het coronavirus leidt tot veel leed en verdriet, maar het kan ook tot nieuwe inzichten leiden: dat mensen met een vitaal beroep niet alleen meer waardering, maar ook een beter salaris verdienen. Wij nodigen iedereen uit om mee te doen met die strijd, want klappen is mooi, maar lappen is beter.

Zakaria Boufangacha is bestuurder bij de FNV, Lilian Marijnissen is fractievoorzitter van de SP, Rodrigo Fernandez is senior onderzoeker bij SOMO

Keklik Yücel: Na de coronacrisis hebben we een nieuw moreel kompas nodig

Een grote crisis als deze is onvermijdelijk een herijkingspunt. Welke waarden nemen we mee uit onze geschiedenis, welke nieuwe hebben we nodig? Dat kan alleen met waardengedreven politiek leiderschap én democratisch burgerschap. Daarvoor hebben we een nieuw moreel kompas nodig, waarmee we koers kunnen zetten naar een samenleving waarin vrijheid en sociale rechtvaardigheid leidend zijn.

De Dag van de Arbeid is een perfect moment om daarbij stil te staan. We vieren de arbeidersstrijd en de resultaten die zij hebben geboekt: de achturige werkdag, humanere werkomstandigheden, en kleinere verschillen tussen arm en rijk, tussen de machtigen en de machtelozen. Het wil niet zeggen dat we klaar zijn, want er is hier en in de rest van de wereld nog genoeg te doen.

De crisis die we nu meemaken kan daarbij een gamechanger zijn. Het sociale keerpunt. We zien een scherper wordende tweedeling in de samenleving. We zien dat door de doorgeschoten flexibilisering mensen in financiële problemen komen. We zien sectoren met fundamentele publieke waarden naar adem happen. Terwijl mensen in de zorg onder grote druk, moedig en met grote toewijding tot het uiterste gaan voor onze geliefden. In allerijl hangt de regering nu een vangnet op. Een lapmiddel, want wat we nodig hebben is een vergaande verandering van de arbeidsmarkt en een herwaardering van de publieke sector.

Het coronavirus heeft ons geleerd hoe kwetsbaar miljoenen mensen zijn. En hoe kwetsbaar onze publieke waarden zijn. De rol die de overheid nu op zich neemt, als tijdelijke hoeder van de zwakkeren, zou een permanente moeten worden, ook als de crisis overwonnen is. Waar de welvaart nu leunt op moderne vormen van uitbuiting, zal het in de toekomst op solidariteit en sociale rechtvaardigheid moeten leunen. We laten de zwakkeren niet meer los, nu niet en straks ook niet.

Niet gratuit

Die fundamentele verandering ligt niet alleen besloten in 1 mei, maar ook in de dagen die komen, 4 en 5 mei, de herinnering aan de slachtoffers en de viering van onze vrijheid. Wat we nu nog eens leren is dat die vrijheid niet gratuit is. Willen we een stabiele, vreedzame en welvarende samenleving, dan zal die vrijheid hand in hand moeten gaan met sociale rechtvaardigheid. Wie aan de onderkant de klappen opvangt is immers formeel vrij, maar zit gevangen in armoede en uitzichtloosheid. Onze samenleving was en is geen BV.

Dat wisten onze voorgangers, die na de oorlog een systeem met gedragen publieke waarden en sociale zekerheid invoerden, de AOW van Willem Drees voorop. Nu zoveel mensen door de crisis worden geraakt, merken we hoe onverstandig het was dat systeem grotendeels te ontmantelen. Met veel kunst- en vliegwerk zet de regering nu iets in elkaar dat de ergste klappen moet opvangen, maar het blijft bij eenmalig lapwerk. Voor de kwetsbaren in onze samenleving, maar ook voor onze sectoren met fundamentele publieke waarden zoals de cultuursector.

Dat is vooral een hard gelag voor de oudere generatie, die zich altijd heeft ingezet voor dat betere Nederland. De crisis heeft het met name op hen voorzien. Een paar weken geleden is de moeder van een dierbare vriendin aan corona overleden. We noemden haar altijd oma. Twee weken daarvoor overleed een opa, een vriend van mijn vader. Een aantal dagen daarvoor overleed de vader van een andere vriend.

Een voor een nemen we afscheid van de ouderen op wier schouders wij staan. De wegbereiders en dragers van onze vrijheid en sociale rechtvaardigheid. Juist nu laat de grootste crisis sinds de oorlog in alle scherpte zien dat niets vanzelfsprekend is. Noch onze vrijheid, noch sociale rechtvaardigheid. Ze zijn kwetsbaar, niet vanzelfsprekend en nooit af. De jongere generaties hebben de dure plicht om, met het morele kompas in de hand, juist nu hun werk voort te zetten. Wij alleen geven samen de toekomst vorm.

Keklik Yücel is bestuurskundige en oud-Tweede Kamerlid voor de PvdA

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden