Opinie

Opinie: Kabinet geeft bevolking de schuld, maar kan beter in de spiegel kijken

Het zwabberbeleid van het kabinet, dat achter opiniepeilingen lijkt aan te hollen, leidt juist tot minder draagvlak voor het coronabeleid.

Ambulance komt aan bij het Ikazia Ziekenhuis in Rotterdam. Beeld Phil Nijhuis / ANP
Ambulance komt aan bij het Ikazia Ziekenhuis in Rotterdam.Beeld Phil Nijhuis / ANP

Minder dan de helft van de Nederlanders houdt zich volgens het RIVM nog aan de basisregels om verspreiding van het coronavirus te voorkomen en het kabinet lijkt er alles aan te doen dat zo te houden. Terwijl zich nu al een ramp voltrekt in de ziekenhuizen (en vooral ook daarbuiten, bij al die patiënten wier noodzakelijke operatie is afgezegd) had demissionair minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) deze week één belangrijke boodschap voor het volk: we zijn nog héél ver verwijderd van code zwart.

Voor zover we kortstondig enige urgentie voelden ons gedrag aan te passen, wist de minister die direct weer de kop in te drukken. Ondertussen springen ook bij het OMT steeds meer kikkers uit de kruiwagen en ondermijnt hun onderlinge verdeeldheid in de media het draagvlak voor welke maatregel dan ook. Hoofdrolspelers lijken elkaar te spreken noch vertrouwen. Hugo de Jonge, vorige week nog groot op de cover van de Linda, gaf in de Tweede Kamer toe dat hij geen contact (meer) heeft met ic-baas Diederik Gommers.

We zien een regering die alle wetten tart van de crisiscommunicatie. Niemand heeft de regie. Niemand pákt de regie. Er is geen kernboodschap. Geen gemeenschappelijk doel. Geen gezag of geloofwaardigheid. Alles wat rest is chaos, verwarring en frustratie.

Laatste waarschuwing

Maandag kwam het kabinet met een laatste waarschuwing aan ons allemaal: we moeten ons nu écht aan de basisregels houden. Precies die regels (of waren het nou adviezen?) waarover het kabinet zelf maandenlang niet communiceerde. Waarvan ons werd voorgehouden dat ze na vaccinatie niet meer nodig zouden zijn, zoals wel meer onnodig stellig is beloofd. En waarvan kabinetsleden met zelfbedachte liedjes het einde vierden.

Deze cruciale oproep werd gepresenteerd op een spontaan ingelast en niet live uitgezonden persmomentje, dat maakte vast indruk. Zo weinig zelfs, dat na vier dagen al een nieuwe persconferentie nodig blijkt – nog voordat het effect überhaupt meetbaar is.

Na ruim anderhalf jaar is nog steeds onduidelijk waar het kabinet op stuurt. Zijn het de besmettingen? Is het de ic-capaciteit? Het reproductiegetal? Dat laatste is al acht weken even hoog en toch was dat kennelijk pas twee weken geleden een probleem. Juist in onzekere tijden willen mensen grip. We willen weten op welke cijfers we moeten letten en wat de gevolgen zijn van welke waarde. In plaats daarvan werden alle signaalwaarden van het coronadashboard verwijderd. Zes routekaarten werden geïntroduceerd en geen enkele werd serieus genomen.

Vuurwerkverbod

Het gevolg: kabinetsmaatregelen zijn onvoorspelbaarder dan het virus zelf. De ene dag wordt afgezien van een vuurwerkverbod. Minder dan 24 uur later: o, tóch wel. Dat wringt. Het maakt het lastiger te snappen waarom wordt ingegrepen. En erop te vertrouwen dat dat op het juiste moment was, om de juiste redenen.

Uiteindelijk lijkt het kabinet alleen te sturen op draagvlak voor maatregelen. Het verklaart waarom consequent te laat wordt ingegrepen en te vroeg wordt versoepeld, maar met leiderschap heeft het weinig te maken. En, ironisch: júíst doordat wordt gestuurd op opiniepeilingen, verliest de samenleving elk gevoel van grip op het beleid.

Zowel de RIVM-gedragsunit als de Raad van State waarschuwt bovendien dat zulk zwabberbeleid leidt tot minder draagvlak en meer onduidelijkheid. Terwijl je je pas aan regels kunt houden als je weet wat ze zijn.

Nieuwe schurk

Deze week introduceerde het kabinet een nieuwe schurk. Als er tóch weer een lockdown nodig is, dan komt dat niet doordat het kabinet veel te laat heeft ingegrepen. Fout op fout stapelt. Al anderhalf jaar een verkeerde strategie volgt. Nee, het komt doordat meer dan de helft van ons zich niet goed aan de coronaregels houdt. Wíj zijn de schurk. Het voelt als een goedkope pr-truc. Immers: als de ziekenhuisbezetting dé reden is om nu in te grijpen, hadden we de laatste vier dagen sowieso niets kunnen doen om dit af te wenden.

Wie valt deze puinzooi aan te rekenen? Als in een schoolklas één of twee leerlingen blijven zitten, dan richt je je aandacht op hen. Blijft meer dan de helft zitten, dan kijk je naar de school. Zéker als de groep zittenblijvers elk jaar groeit. Maar wat doet rector Rutte? Die neemt andere scholen de maat door zichzelf te complimenteren met z’n intelligente onderwijs, terwijl leraar De Jonge van elke mislukte les een gelikt mediamoment weet te maken. Alles in de veilige wetenschap dat de volgende ouderavond nog een heel eind weg is.

Wat we nodig hebben, is eenduidigheid, grip en een langetermijnperspectief. Geen ruzie maar regie. Verantwoordelijkheid en zelfreflectie, zonder anderen steeds de schuld te geven. Kennelijk vertrouwt dit kabinet zijn eigen bevolking niet meer. Dat is dan wederzijds.

Lars Duursma is communicatie-expert, directeur van Debatrix en podcaster bij De Communicado’s.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden