OpinieCoronablaastest

Opinie: Juich nog niet over coronablaastest

Openbaarmaking van de studieresultaten is nodig voordat een blaastest voor covid-19 wordt ingevoerd, betogen longartsen in opleiding Daniël Korevaar, Lieuwe Bos en Guus Westerhof.

Medewerkers van het LUMC demonstreren de corona-ademtest.Beeld Eva Faché

Op 15 oktober berichtte de Volkskrant dat een supersnelle blaastest voor corona de drukte in teststraten moet gaan verlichten. De test zou bij ongeveer driekwart van de bezoekers direct kunnen zeggen dat ze geen virus­besmetting hebben, en zo veel reguliere tests kunnen uitsparen. Het ministerie van VWS zou al honderden apparaten besteld hebben bij de producent. Minister De Jonge maakte bekend dat de test mogelijk al vanaf november zal worden ingezet. Wij hebben bedenkingen bij deze gang van zaken.

Ruikapparaat

Deze zogenaamde eNose (elektronische neus) is een apparaat dat ‘ruikt’ aan de uitgeademde lucht. In tegenstelling tot de reguliere wattenstaafjestest (ook wel RT-PCR genoemd), wordt met deze ademtest niet direct het coronavirus aangetoond, maar worden de gevolgen van de virusinfectie op het lichaam gemeten. Het is cruciaal dat de test zorgvuldig getraind wordt om de ‘geur’ van een coronavirusinfectie te herkennen, voordat deze ingezet wordt om infectie uit te sluiten.

Dit wordt geïllustreerd door het onderzoek naar de potentiële rol van deze methode in het vaststellen van andere longaandoeningen, zoals astma en longkanker. Ondanks honderden studies die de afgelopen decennia zijn uitgevoerd, heeft de eNose nog geen voet aan de grond gekregen in de dagelijkse klinische praktijk. Dit betekent niet direct dat het apparaat geen meerwaarde heeft, maar wel dat deze meerwaarde onvoldoende is aangetoond.

Het ministerie van VWS ziet nu wel een rol voor de eNose weggelegd in het razendsnel uitsluiten van een coronavirusinfectie in de GGD-teststraten. Dit zou, aldus de Volkskrant, gebaseerd zijn op een studie onder 1.800 mensen die zich in de teststraat meldden. Uit de studie zou blijken dat er ‘1.350 na de blaastest eigenlijk al direct naar huis hadden gekund’, waarmee de tijdrovende wattenstaafjestest bij hen voorkómen had kunnen worden. De ontwikkelaar meldt: ‘Het apparaat doet precies wat we hoopten, namelijk met een hoge nauwkeurigheid tegen de meeste mensen zeggen: jij hebt het in elk geval niet.’

Probleem

Het probleem is dat de test slechter zal presteren als er systematische verschillen zijn tussen de patiënten waarop de eNose is getraind, en zij die straks de test zullen ondergaan. Zo is het niet bekend hoe de ademtest zal presteren als in de komende maanden ook andere luchtwegvirussen (zoals influenza) de kop opsteken.

Daarnaast is het aannemelijk dat de zekerheid waarmee de ademtest besmetting kan uitsluiten afneemt nu het percentage positieve wattenstaafjestests in de teststraten sterk aan het stijgen is.

Dat percentage lag in de periode waarin de studie gedaan werd slechts rond de 5 procent. Dit betekent dat men ook zonder de ademtest al met 95 procent zekerheid tegen alle personen had kunnen zeggen dat de wattenstaafjestest negatief zou uitvallen.

De genoemde ‘hoge nauwkeurigheid’ van de eNose zegt ons niet zo veel: daarvoor is een nauwkeurige analyse van de opzet van de studie, de proefpersonen en de resultaten cruciaal. En daar wringt de schoen, want deze gegevens zijn momenteel niet publiekelijk toegankelijk: de studie is niet gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift, noch zijn de resultaten openbaar gemaakt.

Het is in de geneeskunde ongebruikelijk een test in de praktijk toe te passen voordat de meerwaarde ervan zorgvuldig is onderzocht in een wetenschappelijke studie, deze door andere wetenschappers kritisch is beoordeeld (een proces dat peer-review wordt genoemd), en de studieresultaten openbaar zijn gemaakt, zodat belanghebbenden deze kunnen inzien. Om te bevestigen dat de testprestaties reproduceerbaar zijn, wordt de studie vervolgens nog eens herhaald.

Deze stappen lijken door het ministerie van VWS nu grotendeels te worden overgeslagen.

Zorgwekkend

Dit is zorgwekkend, want het inzetten van een test waarvan de meerwaarde onvoldoende wetenschappelijk is onderbouwd, kan ernstige gevolgen hebben. Fout-negatieve testresultaten bijvoorbeeld, kunnen de schijnzekerheid wekken dat een persoon niet besmet is, terwijl diegene dat wel is, met het risico dat hij het coronavirus toch doorgeeft aan anderen.

Met de nu beschikbare gegevens is scepsis ten aanzien van de meerwaarde van de eNose in de coronaviruspandemie op zijn plaats, en is de berichtgeving in de media wat ons betreft veel te optimistisch en ongenuanceerd. Dit kan het vertrouwen in de wetenschap schaden en is dus zorgwekkend.

Wij adviseren dringend de eNose niet in de praktijk toe te passen voordat de studieresultaten publiekelijk toegankelijk zijn, door onafhankelijke wetenschappers en artsen zijn beoordeeld, en worden bevestigd in vervolgonderzoek.

Daniël Korevaar, Lieuwe Bos en Guus Westerhof zijn allen als longarts in opleiding werkzaam bij Amsterdam UMC.

Lees ook

Supersnelle blaastest voor corona moet maatschappij weer op gang brengen
Wie volgende maand naar de teststraat gaat voor een coronatest, krijgt bij de ingang wellicht eerst een blaasproef. Een in Nederland ontwikkelde ademmeter kan bij ongeveer driekwart van de bezoekers direct zeggen dat ze geen covid hebben, als ruwe voorselectie bij de teststraat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden