Opinie

Opinie: Jeugdzorg is een patiënt die geen pleisters meer aankan, maar rijp is voor de operatietafel

Stilletjes aan hebben we in Nederland geaccepteerd dat in de zorg de menselijke maat is verdwenen. Laat het nieuwe kabinet fundamentele veranderingen brengen, vragen Astrid Rotering en Arina Kruithof.

null Beeld Marcel van den Bergh
Beeld Marcel van den Bergh

Het gaat niet goed in de jeugdzorg. Te vaak krijgen gezinnen niet de hulp en begeleiding die ze nodig hebben. Dat leidt tot schade. Tot onze spijt constateren we dat de situatie in de jeugdzorg overeenkomsten vertoont met de Toeslagenaffaire.

Laat duidelijk zijn dat wij ons bewust zijn van onze eigen rol: als bestuurders in de jeugdbescherming houden we een slechtwerkend systeem mede in stand. We zitten aan allerlei overlegtafels met wethouders, ambtenaren en bewindspersonen. We delen in best-practicewerkgroepjes voorbeelden waarbij het gelukt is, ondanks het slechte systeem, goede zorg te bieden. Daar voelen wij ons steeds ongemakkelijker bij. Dus willen we ons uitspreken aan de vooravond van een nieuwe kabinetsformatie om de discussie te starten over de manier waarop we jeugdzorg organiseren. Want de jeugdzorg is een patiënt die geen pleisters meer aankan, maar rijp is voor de operatietafel.

Goedkoper

Dat is ook de reden waarom Jeugdzorg Nederland vorige week met andere organisaties uit het overlegtraject met het rijk en gemeenten is gestapt. Het overleg moest in minder dan drie maanden tijd de problemen van zes jaar Jeugdwet wegwerken. De belangrijkste vraag was hoe het volgende kabinet het jeugdzorgstelsel goedkoper kan maken. Over de noodzakelijke verbeteringen in de jeugdzorg ging het nauwelijks.

De jeugdzorg, en in het bijzonder de jeugdbescherming, ligt terecht onder het vergrootglas. Onze jeugdbeschermers begeleiden immers de kwetsbaarste kinderen, waarbij hun veilige ontwikkeling zodanig in het geding is, dat de overheid moet ingrijpen. De overheid en de ingehuurde organisaties dragen een grote verantwoordelijkheid: om het ingrijpen te verantwoorden, moet de situatie immers beter worden dan die was.

Maar hoe dan? Een jeugdbeschermer heeft gemiddeld vijftien gezinnen onder zijn hoede. Halen we intern werkoverleg en bijscholing van die werktijd af, dan blijft er twee uur per week per kind over. Dat is geen contacttijd met het kind, maar tijd die voornamelijk wordt besteed aan bellen en overleggen: aan afstemmen met andere instellingen, aan het organiseren van hulpverlening (waarbij ‘beschikbaar zijn’ belangrijker is geworden dan ‘passende zorg bieden’) en vervolgens administratief afhandelen en verantwoorden.

Kwetsbaarste kinderen

De kwetsbaarste kinderen en hun ouders zijn de dupe van dit falende stelsel, dat is ingericht op wantrouwen in plaats van vertrouwen. Risico’s worden niet geaccepteerd en professionals mogen niet twijfelen. Er worden talloze Kamervragen gesteld, waarbij de antwoorden steeds weer om de hete brij heen draaien en waarover talloze beleidsdocumenten worden geschreven. Zelden gaat het over het kind.

Ons moreel kompas is van slag. We doen dit werk omdat we een bijdrage willen leveren aan het verbeteren van onze samenleving. Juist de meest kwetsbare kinderen verdienen onze zorg, maar voor hen is passende hulp het minst beschikbaar. De belangrijkste zorg is een product geworden waarover onderhandeld wordt. De menselijk maat is verdwenen. En dat lijken we stilletjesaan met elkaar te hebben geaccepteerd.

Wij zijn medeverantwoordelijk voor een proces dat we niet steunen. We willen niet meer rommelen in de marges of her en der pleisters plakken. We willen geen overlegtrajecten van het rijk en de gemeenten met als doel jeugdzorg goedkoper te maken. We willen een eenvoudig stelsel met een simpel financierings- en verantwoordingssysteem, waarin professionals de tijd krijgen om gezinnen te begeleiden en adequate hulp te bieden. We willen een stelsel met één verantwoordelijke, rijk of gemeente, en we willen stoppen met marktwerking. We vragen de nieuwe Tweede Kamer en het nieuwe kabinet om van jeugdzorg een topprioriteit te maken.

Astrid Rotering en Arina Kruithof zijn bestuurslid van Jeugdzorg Nederland.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden