OpiniePolitiecultuur

Opinie: Integriteit bij politie is gebaat bij gezonde aanspreekcultuur

Wie zich niet integer gedraagt, hoort niet in de politie-organisatie thuis. Corrigeer elkaar, spreek elkaar aan, elke dag weer, betoogt Niek Vink.

Politieagenten tijdens een demonstratie tegen racisme in het Nelson Mandelapark in de Amsterdamse Bijlmer. Beeld ANP

Korpschef Henk van Essen vroeg mensen die het medicijn tegen discriminatie weten zich te meldenWat zijn eigen korps betreft, graag wijs ik Van Essen erop dat hij het juiste middel al tot zijn beschikking heeft. Het is zijn eigen organisatie. Het middel wordt alleen niet voldoende benut en dat heeft met negatieve groepsdruk te maken.

Dit heeft wel wat uitleg nodig. Vrijwel alle individuele professionals binnen het politiekorps, van hoog tot laag, kunnen benoemen wat integriteit is en hoe men zich daar als weldenkend mens toe verhoudt. Ter verduidelijking, voor velen horen misstanden als discriminatie, (seksuele)intimidatie, pesten, heling, alcohol- en drugsgebruik, (excessief) geweld, diefstal en machtsmisbruik niet in een politiekorps thuis.

Wanneer je politiemensen vraagt waarom het dan toch in de organisatie voorkomt, iets dat altijd wordt beaamd, hebben zij de volgende uitleg. In het waarborgen van individuele veiligheid zijn politiemensen in de uitoefening van hun vak volledig op elkaar aangewezen. Een team, ook als het uit twee mensen bestaat, ‘daar kom je niet aan’. Want, zo is de redenering, dat kan ten koste gaan van onderling vertrouwen, dus van je eigen veiligheid.

Gevolg van deze aanname is dat de politiecultuur geen aanspreekcultuur kent. In de dagelijkse praktijk corrigeert men elkaar niet wanneer er van (ernstig) grensoverschrijdend gedrag sprake is. Steeds ‘voelt’ men immers de vrees dat degene die aangesproken wordt een dag later tijdens het werk ‘even de andere kant opkijkt’, dit om je fijntjes duidelijk te maken dat je de volgende keer ‘beter je mond kunt houden’.

Het gevolg daar weer van is dat individuele opvattingen rond integriteit, uit lijfsbehoud, ondergeschikt worden gemaakt aan de belangen van het team.

Op de momenten dat men tóch met elkaar in gesprek gaat, steekt men in de regel de nek niet uit. Met de vuist op tafel slaan, gefrustreerd uitroepen ‘dit moet afgelopen zijn’, is een zeldzaamheid. Men is als de dood buiten het team te worden geplaatst. Daarmee is de loyaliteit van collega’s niet meer vanzelfsprekend. Óf dat daadwerkelijk ook gebeurt, weet men niet. Gecheckt wordt het niet.

Negatieve groepsdruk

Feitelijk is er dan sprake van negatieve groepsdruk. Politiemensen die integriteit niet zo nauw nemen, hebben hierdoor feitelijk vrij spel. Als deze mensen al gecorrigeerd worden, gebeurt dat in zijn algemeenheid of in bedekte termen.

Dit alles maakt dat kwesties rond integriteit binnen de politieorganisatie zo moeilijk aan te pakken zijn. Alle goedbedoelde interventies, alle peperdure projecten ten spijt, zolang er binnen de politieorganisatie geen gezonde aanspreekcultuur bestaat, zolang negatieve groepsdruk overheerst, loopt men achter de feiten aan.

Ervan uitgaande dat ook binnen de politieorganisatie mensen met een afwijkende gewetensfunctie werken, is dit alles een tamelijk beklemmende gedachte.

Het medicijn dat Henk van Essen zoekt, is eigenlijk heel simpel. Pak het verwoestende effect van negatieve groepsdruk aan door in de organisatie vol in te zetten op authenticiteit en behoud van individualiteit. Pak alle misstanden rond integriteit niet alleen procedureel aan, zoals nu, maar houd er standaard een helder en visionair verhaal bij.

Dat verhaal is: ‘wie zich niet integer gedraagt, hoort niet in de politie-organisatie thuis’. Sta daar 24/7 voor. Niet in voornemens of campagnes, maar in gedrag. Corrigeer elkaar, spreek elkaar aan, elke dag weer.

Wat de politieorganisatie als hiërarchische organisatie vraagt, is leiderschap. Wees daar vasthoudend in. Of de vraagstukken rond integriteit door de huidige organisatiestructuur van de politie moeilijker beheersbaar geworden zijn, is op zijn minst een politiek debat waard. Niet alleen professionals in de politieorganisatie verdienen dat debat, ook de burger. Dit debat wordt helaas niet gevoerd.

Misschien klinkt de roep in onze samenleving om op te treden tegen verwerpelijke vanzelfsprekendheden als discriminatie en racisme daardoor steeds luider. Echter, adequate antwoorden en effectieve acties blijven uit. Dat verklaart wellicht waarom Van Essen zich hardop afvraagt of er op korte termijn een medicijn tegen discriminatie voorhanden is.

Ik schrok van die opmerking die hij, neem ik aan, als korpschef deed. Ik plaats zijn opmerking in een politieke context. Dat niet alleen, ik interpreteer die opmerking vooral als een noodkreet.

Niek Vink werkte als theatermaker en communicatietrainer van 1995 tot 2008 in opdracht van verschillende politiekorpsen en het Landelijk Expertise Centrum Diversiteit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden