OpinieNationaal Groeifonds

Opinie: In de goudkoorts van het WobkeWiebesfonds dreigen kwetsbare burgers al snel onder te sneeuwen

Om de economie weerbaar te maken moeten we investeren in sociaal kapitaal. Deze investeringen zijn rendabel, want ze voorkomen dat kwetsbare burgers die het hardst geraakt worden door covid-19 langdurig aan de kant komen te staan, betogen Sandra van Dijk en Marcel Canoy.

Ministers Hoekstra (Financien) en Wiebes (Economische Zaken) presenteren Nationaal Groeifonds.Beeld ANP

Het langverwachte ‘Wopke-Wiebes’ Groeifonds is eindelijk met tromgeroffel gelanceerd. Goed nieuws, want de belofte is dat we ons met 20 miljard euro uit de crisis zullen investeren. Hoewel een onafhankelijke commissie met onder meer captains of industry de winnende projecten gaat selecteren, lijken er alvast een aantal plannen voor te sorteren die tot de verbeelding spreken, zoals de Lelylijn en een ondergrondse waterkrachtcentrale in Limburg. Naast deze stoere en tastbare projecten steekt een roep om slimme investeringen in het sociale domein en kwetsbare burgers nogal soft en bleekjes af. Deze investeringen zijn echter zeer rendabel: ze zullen onze economie en maatschappij weerbaarder maken en de lange termijn schade van covid-19 beperken.

Net als bij de vorige crisis wordt de zogenaamde flexibele schil het zwaarst getroffen door het virus: laagbetaalden, zzp’ers, flexwerkers, schoolverlaters en jongeren vangen de klappen op. Te vrezen valt dat een aanzienlijk deel van hen door armoede en schulden zal worden getroffen. Volgens het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting) is bijna de helft van alle gezinnen in inkomen erop achteruit gegaan als gevolg van het virus en geeft een kwart aan niet voldoende geld achter de hand te hebben om vier maanden zonder inkomen op te vangen. Voor hen dreigt een tweede gevaarlijke besmettingsbron: het kansarmoede-virus.

Dit virus veroorzaakt een preoccupatie met het hoofd boven water houden, met als directe ziekteverschijnselen een verlammend gevoel van stress en machteloosheid, verslechtering in cognitief en emotioneel functioneren, slechte zelfzorg en gezondheid, een gebrekkig zelfbeeld, erosie van sociale relaties en eenzaamheid. Investeringen in sociaal kapitaal kunnen voorkomen dat mensen niet in de neerwaartse spiraal van het kansarmoedevirus worden meegezogen. Daarmee is het niet alleen op ethische gronden gewenst om de gevolgen van covid-19 voor kwetsbare groepen te verzachten: investeringen in deze groep burgers en sociaal kapitaal zijn op de langere termijn rendabel en versterken onze economie.

Preventie

Maar wat is het vaccin tegen het kansarmoedevirus? Een eerste stap waren de financiële steunmaatregelen waarmee de overheid zzp’ers en andere getroffen groepen tijdelijk uit de wind heeft gehouden. Maar het zoeken naar alternatieve inkomsten heeft tijd nodig. Laat de overheid deze burgers alsnog omvallen nu de dreiging van covid-19 langer aanhoudt en gaan de huisuitzettingen straks gewoon door? Niet slim, want elke euro die besteed wordt aan preventie van schulden betaalt zich dubbel en dwars terug.

Experts zijn het er over eens dat er een integrale aanpak nodig is met aandacht voor de complexe problematiek waar mensen mee worden geconfronteerd. Een aanpak waarin allerlei overheidsinstanties, woningcorporaties, gezondheids- en kennisinstellingen en kwetsbare groepen zelf hun krachten bundelen. Een aanpak die de huidige verkokering in het sociale domein overstijgt en kwetsbare mensen eigen regie geeft. Het bestaat uit een waaier van initiatieven, van burgerinitiatieven tot proactief hulp aanbieden om eenzaamheid te voorkomen en te bestrijden. En niet te vergeten het urgent werk maken van de modernisatie van vernederende schuldhulpverleningstrajecten, zodat mensen hun gevoel van eigenwaarde behouden om het kansarmoede-virus te ontlopen.

Sociale cohesie

Het versterken van sociaal kapitaal ontstijgt evenwel het steunen van individuele burgers. Op maatschappelijk niveau is sociale cohesie gebaat bij het verminderen van (arbeids)discriminatie en processen van uitsluiting en het verbeteren van toegankelijkheid van maatschappelijke voorzieningen en onderwijs. Sociale cohesie is geen soft gepraat voor rooibostheedrinkers. Er is steeds meer bewijs dat een cultuur die zich kenmerkt door een klimaat van vertrouwen, vraaggerichtheid, tolerantie en solidariteit robuuster is en zich sneller aanpast aan maatschappelijke veranderingen. Dat is goed voor ons gevoel van persoonlijke controle en zal onze economie op de langere termijn versterken.

In het Groeifonds van ministers Hoekstra en Wiebes komen ongetwijfeld projecten bovendrijven die veel lobbykracht hebben. In de goudkoorts dreigt het belang van investeringen in sociaal kapitaal en kwetsbare burgers al snel onder te sneeuwen. Laat het fonds niet ontaarden in een Bonanza waar degenen die het hardst roepen hun zin krijgen, maar benut de kans te investeren daar waar het werkelijk rendeert.

Sandra van Dijk werkt als sociaal psycholoog bij de afdeling Gezondheids, Medische- en Neuropsychologie van de Universiteit Leiden. 

Marcel Canoy is verbonden aan de VU en adviseur van de Autoriteit Consument en Markt. Een langere versie van dit artikel verschijnt op sociale vraagstukken.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden