opinie

Opinie: In 2027 diagnosticeren we elk half uur twee complete voetbalteams met huidkanker

In Nederland is huidkanker met afstand de meest voorkomende vorm van kanker. Het einde van die stijging is nog lang niet in zicht. Doe wat, nú, schrijven drie wetenschappers.

Toeristen zonnen in Griekenland, Kreta, op 15 mei 2021. Beeld AFP
Toeristen zonnen in Griekenland, Kreta, op 15 mei 2021.Beeld AFP

Huidkanker is een leefstijl-gerelateerde aandoening. Dit betekent dat er moet worden ingegrepen op het zon- en zonnebankgedrag. Politiek Den Haag zet de eerste stappen: begin dit jaar werd Kamerbreed een motie aangenomen die pleit voor een effectieve voorlichtingscampagne. Hoogste tijd voor een toelichting en onderbouwde suggesties voor verdere uitwerking.

1,35 miljard

Najaar 2019 publiceerde Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) verontrustende cijfers over huidkanker. Met bijna 67 duizend diagnosen zorgde huidkanker voor méér dan de helft (52 procent) van alle jaarlijkse nieuwe eerste kankerdiagnosen in 2017. Huidkanker komt vaker voor dan borst-, darm, long- en prostaatkanker bij elkaar opgeteld. Sinds 1990 is het aantal gevallen verviervoudigd, waarbij zowel vergrijzing als ander zon- en zonnebankgedrag een rol spelen.

Een enkeling suggereert dat er wellicht te ijverig wordt geregistreerd. Voor het jaar 2027 worden bijna 90 duizend nieuwe eerste diagnosen voorspeld, een stijging van
35 procent. Dat zijn op een gemiddelde werkdag ieder half uur twee complete voetbalelftallen met huidkanker erbij. Die kosten ons, naast het persoonlijk leed voor patiënten, in 2030 naar verwachting zo’n 1,35 miljard euro, enkel aan tweedelijnshuidkankerzorg.

Huidschade

‘Wat zie je bleek, ben je ziek?’, krijg je te horen als je je tijdens je vakantie goed hebt beschermd tegen de zon, ‘Gezond kleurtje!', als je dat niet deed. Veel mensen realiseren zich niet dat een verkleuring van de huid betekent dat er huidschade is opgetreden. De Universiteit Maastricht deed de afgelopen jaren onderzoek naar gedragsbeïnvloeding omtrent zonbescherming onder Nederlandse ouders, aangezien huidschade in de kindertijd de kans op huidkanker fors vergroot.

Hieruit bleek dat zonverbrandingen regelmatig voorkomen; ongeveer eenderde van de kinderen verbrandt elke zomer minstens één keer. Dit terwijl ouders gemotiveerd zijn én aangeven hun kinderen ook regelmatig tegen de zon te beschermen. De wil om hun kroost te behoeden voor te veel zon wordt echter overschaduwd door bijvoorbeeld gering vertrouwen in eigen handelen en hinder in het zoeken van schaduwrijke plekken.

Weinig consequent

Bijna tien jaar geleden werd al geconstateerd dat onze primaire huidkankerpreventie faalt en anno 2021 bekommert ons preventiebeleid zich nog steeds niet om zonbescherming. Een inventarisatie van huidkankerpreventie onder verschillende partijen in voorjaar 2020 liet een welwillend, maar weinig consequent en constant beleid zien.

Veel activiteiten richtten zich op kennisverhoging, terwijl bekend is dat louter adequate kennis onvoldoende is om gedrag te veranderen. Inmiddels zijn er nieuwe initiatieven om huidkankerpreventie te stimuleren, zoals de aftrap van het Zonkrachtactieplan (ZAP) in 2019 en het Nationaal Actieplan Huidkanker (NAH) in 2021.

Maar wat werkt er nu echt en wat moeten we dan doen? Waar in Nederland huidkankerpreventie in de kinderschoenen staat, initieerden onze buurlanden een meerjarenbeleid. Denemarken verdient extra aandacht. Net als Nederland is dit land een van de koplopers als het gaat om het aantal gevallen van huidkanker. De Deense kankerbestrijdingsorganisatie voerde tussen 2007 en 2015 een zogeheten multicomponentstrategie uit, bestaande uit tv-campagnes en onlinemedia, een zonkracht-app, lesmateriaal op scholen en lobbyactiviteiten.

Zonbescherming en gedrag

De resultaten waren zeer positief: gedurende de campagne namen zonverbrandingen onder de Denen jaarlijks af met 1 procent en er werd een afname van ruim 2.000 jaarlijkse huidkankergevallen voorspeld als de campagne zou duren tot minstens 2040. Daarnaast bleek het kosten te besparen: elke aan het programma gespendeerde euro leverde de overheid een besparing van 2,18 euro op. Bovendien is de verwachting dat huidkankerzorgkosten verder zullen afnemen.

In Nederland legt het in april verschenen NAH de focus op een viertal doelgroepen: (ouders van) kinderen, buitensporters, buitenwerkers en zonnebankgebruikers. Er werd voorgesteld van deze doelgroepen de (internationaal) bewezen effectieve interventies in kaart te brengen en te vertalen naar concrete huidkankerpreventie in Nederland.

Naast educatie omvatten deze interventies ook strategieën om zonbescherming, de gezonde gedragskeuze, ook de gemakkelijkste keuze te maken. Door (groene) schaduwvoorzieningen, toegang tot zonnebrandcrème en waarschuwingssignalering over de zonkracht op openbare plekken kan zonbeschermend gedrag gestimuleerd worden.

Gemeenten, werkgevers, scholen en sportbonden kunnen daarnaast voorlichtingsbijeenkomsten organiseren over het risico op huidkanker, plekken inrichten waar mensen zonnebrandcrème kunnen pakken, zoals handgel gedurende corona, of activiteiten en werkzaamheden plannen buiten de piekuren (dus vóór 12 uur en ná 16 uur). Dit zal bijdragen aan minder zonschade op bevolkingsniveau.

Kortom: er is geen tijd te verliezen en we hebben genoeg goede voorbeeldstrategieën in het buitenland. Kiezen we voor nog méér zorg en het achteraf repareren van onnodige gevolgen van de schade? Of gaan we voor meer gezondheid, voor verandering van zongedrag en het daarmee het voorkómen van huidkanker?

Karlijn Thoonen, psycholoog/gezondheidswetenschapper, Universiteit Maastricht. Eline Kramer-Noels, arts, Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) / Stuurgroep Huidkankerzorg Nederland. Jos de Groot, bestuurskundige, Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) / Stuurgroep Huidkankerzorg Nederland. Graag bedanken wij Dr. Liesbeth van Osch, Dr. Francine Schneider en Prof. Dr. Hein de Vries voor hun bijdragen aan de genoemde studies in dit opiniestuk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden