Opinie: Hulpverleners verdienen betere ondersteuning

Hulpverleners van organisaties als Oxfam Novib komen makkelijk in de verleiding de onvermijdelijke stress met drank en seks te bestrijden. Ze moeten beter worden geselecteerd en begeleid.

Oxfam zorgt in Zuid-Soedan voor water en sanitaire voorzieningen. Beeld Arie Kievit

De reacties op het Oxfam-schandaal zijn zo voorspelbaar. De humanitaire hulpverleningsorganisaties hebben het over 'rotte appels' en 'uitbannen', en de kritische journalisten hebben het erover dat dit 'endemisch is in de sector', en dat de hulpverlening vol zit met mensen die denken dat ze alles kunnen flikken. Ik kan me in beide posities niet vinden, en ik ben een humanitaire hulpverlener; zelfs een die voor Oxfam in Tsjaad heeft gewerkt.

De discussie van nu is al zo vaak gevoerd en leidt niet tot een oplossing. Maar wat dan wel? Dit is complex, maar er zijn twee elementen die meer naar de voorgrond moeten. Hulpverleningsorganisaties hebben een machtspositie. En: humanitaire hulpverleners zijn gewone mensen.

'Gewoon mensen'

Ten eerste, humanitaire organisaties moeten eerlijk zijn over hun machtspositie. Aan de machtspositie ontkom je niet. In de Congo, waar ik werkte voor Artsen Zonder Grenzen (AZG), waren er grofweg twee werkgevers in de hele regio die betaalden (de overheid was er ook, maar betaalde al maanden niet); Artsen Zonder Grenzen, en een kobaltmijn. Een keer per maand kwam er voor AZG een vliegtuig aan met het (contante) geld voor de salarissen van alle medewerkers. Dat was het geld voor het hele dorp voor een maand. Je moet dus zorgen dat je mensen en systemen hebt die daarmee kunnen omgaan zonder er misbruik van te maken.

Ten tweede, humanitaire hulpverleners zijn gewoon mensen. Mensen die onder vrij extreme omstandigheden moeten werken, meer ellende zien dan we ons in Nederland kunnen voorstellen, en onder veel stress staan. Er wordt weinig tot geen aandacht aan besteed dat dit moeilijk is.

Kijk naar het menselijke aspect

Het is normaler om elke avond te veel te drinken dan een keertje te huilen, of een keer een gesprek te hebben met een psycholoog die organisaties vaak wel ergens in hun hoofdkwartier hebben zitten. Dit is een cultuurprobleem. Van elke avond te veel drinken, tot nog slechtere keuzes is niet zo'n grote stap; de feestjes, de makkelijk verkrijgbare seks. Het is al meerdere keren beschreven. Het valt niet goed te praten, maar het is wel een realiteit dat dit gebeurt.

Een oplossing is weinig waard als het menselijk aspect van werken in een machtspositie met ongezonde stress niet onder ogen wordt gezien. Pas als je je dat realiseert, kun je zorgen dat de mensen die je aanneemt hier realistisch instaan en kun je ze testen op hoe ze met macht omgaan. En als je de goede mensen hebt gevonden, moet je ook zorgen dat ze goed werken en goed blijven. Dat mensen ondersteuning kunnen gebruiken in hoe ze het beste uit zichzelf kunnen halen, vooral in moeilijke situaties, is niet moeilijk te begrijpen.

Meer tijd en geld nodig

Dus moeten organisaties meer tijd en geld besteden aan het vinden van, en het goed zorgen voor, de humanitaire hulpverlener. Niet alleen trainen in gedragscodes of een meldlijn opzetten, maar mensen helpen om inzicht te creëren in hun eigen stressreacties en slechte copingstrategieën herkennen.

Dit is essentieel voor een goed resultaat in de landen waar de organisaties werken. Donoren, ook de Nederlandse overheid, moeten hier geld voor beschikbaar stellen, maar dit soort kosten zijn niet populair. Er is veel druk om indirecte kosten laag te houden (want er mag niets aan de strijkstok blijven hangen) en zo veel mogelijk (en snel mogelijk) resultaten te laten zien.

Essentieel onderdeel

Humanitaire hulpverlening is een essentieel onderdeel van het verminderen van menselijk lijden en van het lokaal oplossen van de vluchtelingenproblematiek. Dit vinden wij toch belangrijk? Maar dan moeten we wel zorgen dat er op de goede manier, met de juiste mensen die de juiste ondersteuning krijgen, gewerkt wordt.

Maaike van Min werkte als hulpverlener voor o.a. Oxfam Novib en Artsen Zonder Grenzen in Afrika.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden