OpinieGezondheidszorg

Opinie: hoe hoger de drempel voor adequate zorg, des te groter de achterstand voor de minderbedeelden in de samenleving

‘Berooiden leven ongezonder dan bemiddelden, logisch dat de eersten korter leven’, luidt de heersende gezondheidsvisie. Alleen klopt de analyse eronder niet, betoogt Frans Rampen. 

Een patatzaak in Apeldoorn.  Beeld Hollandse Hoogte / Rob Voss
Een patatzaak in Apeldoorn.Beeld Hollandse Hoogte / Rob Voss

Er zijn in ons land onacceptabele verschillen in zorg-uitkomsten tussen arm en rijk. De gemiddelde levensverwachting van het welgestelde volksdeel is tot wel acht jaar langer dan die van de minder bedeelden. Volgens Erik Buskens is de oorzaak gelegen in een ongezondere leefstijl (O&D, 21 november). 

Het is de vraag of de beter gesitueerden zoveel minder roken en alcohol gebruiken dat dit de kloof tussen berooid en bemiddeld voldoende verklaart: een verschil in levensverwachting van acht jaar is een enorm gat!

Wij worden in Nederland niet geteisterd door hongersnoden, oorlogen of natuurrampen. Op onze levensverwachting hebben deze dus geen invloed. Belangrijker zijn de aantallen verkeersdoden, suïcides en dodelijke ongevallen op de werkplek, ofschoon de totale aantallen beperkt zijn. De enige echt relevante risicofactoren zijn leefstijl en zorgkwaliteit. Buskens houdt het op leefstijl, zelf kies ik voor zorgkwaliteit.

Schuld

Het wrange aan deze discussie is dat de mensen laag op de sociale ladder de schuld krijgen van hun achterstand. Zij leven onverstandig. De overheid moet minder betuttelen maar ingrijpen. Terwijl juist deze overheid de veroorzaker is van hun schamel toekomstperspectief.

Qua leefstijl presteert Nederland op de West-Europese scorelijst (voormalige EU-15 plus Zwitserland, Noorwegen en IJsland) gunstig. Wat rookgedrag, alcoholconsumptie, lichaamsbeweging en overgewicht betreft, allemaal in het linker rijtje. Zelfs een enkele gouden medaille. Enige uitzondering: wij eten onvoldoende groenten en fruit.

Ondermaatse

Onze zorgprestaties daarentegen zijn ondermaats. Voor vrijwel elke vorm van kanker is de sterfte in ons land beduidend hoger dan in de ons omringende landen. Onze baby- en kindersterftecijfers behoren tot de hoogste in West-Europa. Ook de mortaliteit ten gevolge van een beroerte ligt boven het gemiddelde. Dit geldt eveneens voor de sterfte aan chronische bronchitis (COPD). Onrustbarende cijfers, maar het schijnt de overheid niet te deren.

Belemmeringen binnen zorgprocessen zijn cruciale factoren ten aanzien van deze oversterfte. Goede zorg betekent tijdige zorg. Ons zorgsysteem kenmerkt zich door talloze barricades langs de uiteenlopende zorgtrajecten teneinde de kosten te drukken. Deze hindernissen veroorzaken een toename van de morbiditeit en uiteindelijk ook van de mortaliteit. Uitstel van een noodzakelijke behandeling betekent immers progressie van de aandoening. Dat maakt de zorg ook duurder.

Hindernissen

De eerste barrière betreft de introductie van het poortwachterschap van de huisarts zo’n veertig jaar geleden. Verwijzingen naar het vermeend te dure ziekenhuis worden vertraagd, regelmatig ook voor serieuze en soms levensbedreigende ziektebeelden. 

Begin deze eeuw komt daar de marktwerking in de zorg bij. In deze warwinkel van bureaucratie, regelgeving en concurrentie zijn de welgestelden en hoogbegaafden in het voordeel.

Dan volgt de kaalslag in de zorg door de kabinetten-Rutte I, II en III. Op alle sectoren wordt bezuinigd: de ziekenhuizen, de jeugdzorg, de ouderenzorg, de GGZ, noem maar op. 

Als laatste noem ik het verplicht eigen risico. Alweer zijn de zwakkeren, die toch al een grotere ziektelast hebben, buitenproportioneel de dupe. Met als gevolg zorgmijdend gedrag. Ergo, meer ziekte en meer sterfte.

Hoe hoger de drempel voor adequate zorg, des te groter is de achterstand voor de minderbedeelden in de samenleving. De huidige inrichting en organisatie van het zorgstelsel heeft diegenen die zich ophouden aan de onderkant van de samenleving weinig te bieden. Het kan niemand verbazen dat deze groep een opmerkelijke achterstand met betrekking tot de gemiddelde levensverwachting heeft.

Frans Rampen is gepensioneerd dermatoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden