Opinie

Opinie - Hoe blijven wij staande in de nieuwe wereldorde?

De tijd dat Nederland voor zijn veiligheid en welvaart kon steunen op grote mogendheden lijkt voorbij.

Wat gaat ons land doen als Trump en Poetin, zonder overleg met Europese lidstaten, een invloedssferenregeling overeenkomen? Beeld ap

Kleine landen hebben het niet makkelijk in een wereld waarin macht vaak zegeviert over recht. Vandaar dat zij sterke bondgenoten zoeken die hen beschermen tegen andere grote mogendheden. Voor een klein land als Nederland is dat niet anders. Na WO II sloten wij ons aan bij de Atlantische militaire samenwerking en het Europese economische equivalent. Beide gremia hebben ons land veel voorspoed gebracht. Dankzij de NAVO zaten wij voor onze veiligheid voor een dubbeltje op de eerste rang. Dankzij de Europese gemeenschappelijke markt nam onze export een hoge vlucht, waardoor onze verzorgingsstaat gefinancierd kon worden. Helaas lijkt deze wereldorde op zijn laatste benen te lopen.

De nieuwe Amerikaanse president Trump heeft zijn ongenoegen uitgesproken dat de VS het leeuwendeel (70 procent) van het NAVO-budget financieren. Waarom zouden de VS bijstand verlenen als Europeanen zo weinig bijdragen aan hun eigen veiligheid, vraagt hij zich af. Aangezien de meeste Europese lidstaten politiek eenvoudigweg niet in staat zijn hun bijdrage aan het NAVO-budget substantieel te verhogen, staat de geloofwaardigheid van de beruchte bijstandsclausule op het spel.

De timing kon niet slechter zijn nu Poetin een assertieve politiek voert. Hoewel de Russische economie niet groter is dan die van de Benelux en de krijgsmacht verbleekt bij de Amerikaanse, maken veel veiligheidsexperts zich toch zorgen. Russen zijn immers meesters in hybride oorlogsvoering en cyberwarfare, die beide relatief weinig geld kosten. Moskou is eveneens een meester in het zaaien van verdeeldheid in het Westen.

Tegelijkertijd baart het protectionisme van zowel de nieuwe Amerikaanse regering als van China zorgen. Trump heeft TTIP, een economische NAVO, begraven. Binnen vijf jaar zal het Chinese bnp dat van de VS overtreffen. Terwijl buitenlandse investeringen in China aan restricties onderhevig zijn, kopen Chinezen belangrijke bedrijven en havens op in het buitenland. Ook in het Westen omarmen links en een deel van rechts het protectionisme. Kleine open economieën als die van Nederland, die afhankelijk zijn van vrijhandel, komen in een lastige positie terecht.

En dan staat ook nog het Europese Huis op zijn grondvesten te schudden. De eurozone is door de snelle en ondoordachte uitbreiding verworden tot een transferzone die de lidstaten uit elkaar drijft. Overal in de lidstaten zijn populistische partijen in opmars die streven naar een herstel van de nationale soevereiniteit.

In Italië is een referendum over een grondwetsherziening aangegrepen om het Europese beleid van de Italiaanse regering af te wijzen, waardoor Renzi is afgetreden. Hoewel de verkiezingen nog even zijn uitgesteld, maken de Vijfsterrenbeweging en de Lega di Nord zich klaar om te gaan regeren. Als er in Frankrijk een tweede 'Bataclan' plaatsvindt, zou Marine Le Pen zomaar de volgende president kunnen zijn. Het is immers nog maar de vraag of links in Frankrijk in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen op een thatcherite als François Fillon gaat stemmen en niet op Marine Le Pen, die immers een linkse economische politiek voorstaat die veel dichter bij hen staat. In Polen en Hongarije staat de rechtsstaat onder grote druk.

Al deze ontwikkelingen lijken een nieuwe wereldorde in te luiden, die ons land ten diepste zal raken. Men zou verwachten dat de Nederlandse politiek zich diepgaand met deze dreigingen zou bezighouden, maar dat lijkt niet het geval. Het heeft er alle schijn van dat de politiek zo versnipperd en verlamd is geraakt door de opkomst van het populisme dat er geen tijd meer is om na te denken over onze positie in een nieuwe wereldorde.

In 2017 vinden er verkiezingen plaats in Nederland, Frankrijk en Duitsland die de machtsverhoudingen dramatisch kunnen wijzigen. Brexit, Trump, het Nederlandse en het Italiaanse referendum lijken in hoge mate bepaald te zijn door dezelfde onderstroom. Steeds meer burgers verzetten zich tegen immigratie en globalisering. Steeds meer burgers denken dat alle problemen kunnen worden opgelost door een herwaardering van de natiestaat en afwijzing van supranationale instituties. Niemand lijkt nog te beseffen dat het protectionisme en het nationalisme van het interbellum onheil brachten en eindigden in de nazibarbarij.

Wat gaat ons land doen als Trump en Poetin, zonder overleg met Europese lidstaten, een invloedssferenregeling overeenkomen? Wat gaan wij doen als de bijstandsclausule van de NAVO denatureert? Wat gaan wij doen als de Eurozone uiteen valt en de gemeenschappelijke markt onder grote druk komt te staan?

Een ding is zeker. Er is weinig tijd. In plaats van ons te laten overvallen door de harde realiteit van een nieu-we wereldorde kunnen wij beter nu al nadenken over mogelijke scenario's. Het is te hopen dat politici ons tijdens de verkiezingsdebatten gaan informeren hoe zij denken het nationale belang te kunnen verdedigen in de nieuwe wereld.

De auteurs maken vanaf 7 januari 2017 elke zaterdag om 11 uur het BNR-programma Boekestijn & De Wijk. Arend Jan Boekestijn is verbonden aan de Universiteit Utrecht. Rob de Wijk is verbonden aan het HCSS en de Universiteit Leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden