OpinieBelarus

Opinie: het vertrek van Loekasjenko zal niet het einde van alle problemen zijn

De dappere protesten in Belarus doen denken aan eerdere revoluties. Het vervolg was vaak moeilijk, schrijft Andriy Korniychuk van vredesorganisatie Pax.

Op het Onafhankelijkheidsplein in de Belarussische hoofdstad Minsk wordt vrijwel dagelijks betoogd voor het aftreden van president Loekasjenko. Beeld Getty Images

Terwijl Loekasjenko zich laat filmen met een geweer in de hand, zijn ordetroepen aanmoedigend, gaan de demonstraties in Belarus door. Onder aanvoering van vrouwelijke leiders, iets dat we steeds vaker zien, bijvoorbeeld bij de succesvolle protesten in Sudan. Dit protest in Belarus kent geen politieke slogans, maar is een even simpele als essentiële roep om meer vrijheid. Mocht Loekasjenko aftreden dan komt er een eind aan een kwaadaardig regime, maar beginnen andere problemen.

Dat blijkt wel uit de eerdere golf van revoluties in post-Sovjetstaten. Die bracht snelle veranderingen, zeker. Het werd gevierd als de langverwachte terugkeer naar de democratische familie. Maar dat liep anders, ook in mijn geboorteland Oekraïne. Instituten én gedachten die van de Sovjet-Unie werden geërfd, verdwijnen niet binnen een of twee generaties. Ze zijn het resultaat van jarenlange indoctrinatie. De transitie naar een goed werkende democratie is er nog niet van gekomen. Nieuwe politieke elites vormen blijkt heel moeilijk en het kost de grootste moeite om weerstand te bieden aan de inmenging door Rusland.

Hobbelige weg

Tijdens vergelijkbare periodes aan het eind van de jaren tachtig in Polen, Tsjecho-Slowakije en Hongarije was de oppositie goed georganiseerd. Ze genoot een grote legitimiteit onder de bevolking. Als het huidige regime valt, wordt het een uitdaging om snel een competitief partijsysteem in te voeren en eerlijke verkiezingen te houden. Belarus kent op politiek niveau namelijk geen operationele en geïnstitutionaliseerde oppositie. Geen ervaring ook met democratisch besturen. De activisten zullen moeten leren van de successen én mislukkingen die in soortgelijke situaties zijn gemaakt.

Democratie is geen bestemming, maar een lange, hobbelige weg. Kijk naar wat er in Oekraïne is gebeurd. Activisten zijn politici geworden maar hebben moeite om op te staan tegen de oude, doorgewinterde elites. Om nog maar te zwijgen over het onvermogen van oppositieleiders om hun krachten te bundelen en te werken aan een gemeenschappelijk doel.

‘Vriendelijke’ buurman

In mijn werk bij vredesorganisatie Pax focussen we in (post-)conflictgebieden niet alleen op verkiezingen en nieuwe wetten, maar vaak vooral op een ​​cultuur van dialoog en compromis. Van samen leren van het verleden. Dat moet in Belarus van de grond af aan worden opgebouwd. Als dialoog en vreedzaam samenleven niet snel onderdeel worden van het nieuwe Belarus, kan dit ertoe leiden dat de spanning onder de oppervlakte als een veenbrand blijft woekeren. Totdat de ‘vriendelijke’ buurman Rusland dit misbruikt en het als uitnodiging ziet om in te grijpen. Dit is immers twee keer eerder gebeurd: in Georgië in 2008 en in Oekraïne in 2014 met de pro-Russische rebellen in Donbas en de annexatie van de Krim.

Rusland liet de Europese Unie daarmee haar eigen waarden in twijfel trekken en nadenken over wat wij als Europeanen bereid zijn te lijden voor het democratisch ontwaken van meer oostelijke landen. De EU is vaak bereid om volksbewegingen die opkomen voor meer democratie toe te juichen, maar onthoudt al te vaak echte steun. Vraag een Syriër maar eens hoe nuttig de verklaringen van de EU zijn geweest ter ondersteuning van wat begon als een geweldloze beweging tegen een dictatoriale leider. Deze keer moet de EU er alles aan doen om burgers te beschermen.

Ze riskeren hun leven door het op te nemen tegen een meedogenloze dictator. En daarna verdienen ze steun bij het werken aan echte democratie. Bij het opzetten van internationale netwerken en partnerschappen, die niet door de staat worden gecontroleerd. Dat is niet alleen een taak voor de EU, maar ook voor de lidstaten en het maatschappelijk middenveld in heel Europa. We mogen de Belarussen niet in de kou laten staan. Niet nu, niet straks.

Andriy Korniychuk is werkzaam bij vredesorganisatie Pax.

Lees ook

EU hoopt met bemiddeling grip te houden op Belarus, maar Russische inmenging blijft ‘olifant in de kamer’
De Europese Unie hoopt – om de indruk van een geopolitieke confrontatie met Rusland weg te nemen – op een bemiddelingsrol in Belarus van de OVSE, de enige club waar alle Europese landen deel van uitmaken. Maar in Minsk en Moskou staan de ontwikkelingen niet stil.

Twee prominente oppositieleden Belarus opgepakt
Na dagen van massale protesten in tegen president Loekasjenko, heeft de speciale politie twee prominente leden van de oppositie opgepakt en vastgezet. Sergej Dylevski en Olga Kovalkova werden in Minsk in een gevangenentransportvoertuig gezet.

President Loekasjenko hint op nog meer staatsgeweld, met een machinegeweer in de hand
Het geweldoffensief tegen de honderdduizenden vreedzame protestanten in Belarus kreeg zondagavond een nieuw dieptepunt toen de president zich met een machinegeweer in de hand toonde. Nu de vijfde dode demonstrant bevestigd is, is het vrezen voor de levens van tientallen vermisten. 

Wat voor leider is Aleksandr Loekasjenko?
Hij is al tijden de langstzittende leider in Europa en sinds vorig jaar zelfs recordhouder in de voormalige Sovjet-Unie. Maar nu staat Aleksandr Loekasjenko (65) op het randje van de afgrond. Wat voor leider is hij? Waarom had hij het tij zo lang mee en gaat het nu mis?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden