Opinie: Het Nederlandse leersysteem moet beter inspelen op de talenten van de leerling

Door het Nederlandse leersysteem vallen kinderen soms buiten de boot. In Engeland is dat anders.

Een scholier tijdens de wiskundeles. Beeld Marcel Van Den Bergh / de Volkskrant

De Amerikaanse grootvader van de literatuur Mark Twain heeft ooit gekscherend gezegd dat educatie vooral bestaat uit dat wat we 'ontleerd' of 'afgeleerd' hebben. Twain, die zelf nooit verder dan een basisschooleducatie is gekomen, was cynisch ten opzichte van het in zijn ogen middelmatige onderwijssysteem in de VS van zijn tijd. Zijn kritiek richtte zich vaak op het blindelings vertrouwen dat veel van zijn tijdgenoten hadden in het voortgangsdenken inherent aan het onderwijs.

Het meritocratische idee dat je met gelijke kansen voor iedereen op een goede Cito-score allemaal een succesvolle studie en loopbaan kan volgen, is al zo oud als de tijd van Twain, en doet nu nog steeds opgeld. Maar de druiven zijn een stuk zuurder voor degenen die het ondanks de kansen die ze krijgen, niet zo goed doen. Daarbij rijst de vraag hoe gelijk die kansen in Nederland zijn. Volgens Aleid Truijens ben je bij voorbaat gebrandmerkt op het moment dat je tot het vmbo bent veroordeeld. Zo schrijft ze in haar column: 'Als een kind dat vwo zou kunnen doen naar het vmbo gaat, scoort het na drie jaar echt niet op vwo-niveau.' Vandaar haar pleidooi voor een regelrechte afschaffing van het 'starre, predestinerende' onderwijssysteem.

Uiteenlopende onderwijstrajecten

Overdreven, zegt u? Wij durven als broers met dezelfde opvoeding en genen maar twee zeer uiteenlopende onderwijstrajecten te stellen dat het wellicht nog erger is dan dat Truijens signaleert. Een concreet en persoonlijk voorbeeld:

Wij zijn twee broers met een Engelse moeder en een Nederlandse vader. De oudere broer (Alistair) had een redelijk voorspelbaar onderwijstraject, met een havo-advies op zak naar de middelbare dat resulteerde in de vorm van een havo-diploma. De jongere broer (Miles) had echter een totaal andere ervaring. Met hetzelfde advies op zak, bleek Miles een duidelijke handicap te hebben (naar Nederlandse maatstaven althans): hij bleek als 12-jarige niet goed in exacte vakken te zijn, mede veroorzaakt door een later gediagnosticeerde dyscalculie. Het gevolg - ondanks zijn talent voor talen en enorme liefde voor boeken: een veroordeling naar het vmbo. Door het gebrek aan perspectief en een jaar waarin Miles tot overmaat van ramp zelfs 'bleef zitten' (ook al zo'n curieus Hollands verschijnsel), ging het van kwaad tot erger en raakte hij totaal gedemotiveerd. Zijn droom om ooit aan een universiteit te studeren en in de boeken te duiken viel volledig aan diggelen. Maar veel schrijnender was dat niemand ook in zijn kansen leek te geloven, want: 'een mavo2-zittenblijver'.

Begeleiding van docenten

Radeloos besloot Miles in 1998 samen met onze Engelse moeder naar haar thuisland te gaan, als 'afgeschreven' tiener. Scholen waar iedereen tot 16-jarige leeftijd algemene certificaten haalt per vak. Miles werd voor de exacte vakken ingedeeld in 'lower sets' (lager niveau groepen), en kreeg voor deze vakken passend onderwijs. Voor de andere vakken werd hij juist in hogere niveau groepen ingedeeld. Als een leerling het binnen een termijn van drie maanden goed deed kon hij of zij naar een hoger klasje doorgroeien. Voor sommige van de exacte vakken is het Miles, met extra remedial ondersteuning, gelukt naar een hoger niveau te komen - met de juiste gemotiveerde begeleiding van docenten uiteraard.

Twee jaar later is Miles op zijn 16de met een schooldiploma (zes certificaten op havo-niveau) naar Nederland teruggekeerd dat uiteindelijk resulteerde in een wetenschappelijke carrière met als hoogtepunt het behalen van een masterdiploma. Zijn 'onbereikbare' jeugddroom was bewaarheid geworden. En dat voor een 'vmbo-zittenblijver'.

Zonder de (financiële) ondersteuning van onze familie was dit nooit mogelijk geweest. Wij realiseren ons heel goed dat dit voor veel kinderen niet geldt.

Andere talenten

Bevriende voorstanders van het stromensysteem (dit zijn vaak hoogopgeleiden die op een categoraal gymnasium hebben gezeten dus zelf nergens last van hebben gehad), zeggen altijd dat het Nederlandse systeem 'beter' differentieert, 'slechte' leerlingen komen niet in de klas bij 'goede': oftewel zitten hun ontwikkeling niet in de weg.

Wat hier vaak aan ontbreekt is het gegeven dat je ook op andere wijzen kunt leren. Bijvoorbeeld dat er leeftijdsgenoten zijn die een andere achtergrond hebben dan jij. Die misschien niet op alle vakken even goed scoren als jij, maar andere talenten hebben.

Natuurlijk moet je differentiëren op niveau, praktisch en theoretisch. Maar door het one size fits all-onderwijs in Nederland lijken veel kinderen buiten de boot te vallen. Veroordeel kinderen daarom niet voor de rest van hun leven tot een pad dat ze niet willen volgen. Daarom moeten we enkele aannames over het onderwijs hartgrondig ont- en afleren!

Miles Niemeijer, eigenaar vertaalbureau en docent & Alistair Niemeijer, universitair docent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden