OpinieCANON VAN NEDERLAND

Opinie: Herziene canon ontbeert Europese context

De canon van onze vaderlandse geschiedenis gaat voorbij aan onze internationaal georiënteerde jeugd, betogen Marloes Beers, docent geschiedenis aan de Universiteit Utrecht en student-assistent Martijn Kool. 

De leiders van de EU dineren tijdens een EU-top in Salzburg, september 2018.Beeld Dario Pignatell

De nieuwe canon van onze geschieden is welkom, maar het is de vraag of de herziene versie onze internationaal georiënteerde jongeren in Nederland aanspreekt. De canon is bedoeld voor het basis- en middelbaar onderwijs. Twee derde van de geschiedenisleraren gebruikt hem.

Geconfronteerd met transnationale problemen zoals het klimaat en de huidige coronapandemie is het niet waarschijnlijk dat de huidige generatie die in een wereld opgroeit waar grenzen er steeds minder toe doen zich herkent in de wel zeer nationale geschiedvertelling. De minimale positie van ‘Europa’ in de canon is opvallend, en te betreuren.

Op zich is Europa wel aanwezig, samengevat in het symbool van de euro. De munt verwijst naar de tumultueuze geschiedenis van de Europese Unie, met volop aandacht voor hedendaags euroscepsis. Dat is een goede aanvulling, want de discussie woedt volop. Maar wat geeft de canon dan precies voor aanknopingspunten om die discussie beter te kunnen voeren, en aan te sluiten bij de leefwereld van de jongere van vandaag? Waar voelt het ontbreken van die aanknopingspunten extra schrijnend aan?

Vóór 1945

Ten eerste wekt het venster Europa de illusie dat het continent slechts een minimale rol van betekenis heeft gespeeld vóór 1945. Gezien de Europese oriëntatie van het hedendaagse Nederland, zou er meer aandacht moeten zijn voor de rol die Europa op allerlei facetten in onze geschiedenis (en maatschappij) heeft gespeeld en nog steeds doet. Laat staan voor de toekomst: Covid-19 stopt niet bij de landsgrenzen en houdt Europa als geheel in haar greep. De aankomende ontmoeting tussen Von der Leyen, Michel, Sassoli en Merkel op 8 juli ter voorbereiding op de Europese top van 17 en 18 juli onderstreept deze hedendaagse zwaarte van Europa.

Ten tweede vragen wij ons af waarom Europa niet een van de zeven hoofdlijnen is geworden die in de canon verschillende onderwerpen met elkaar verbindt? Wereldeconomie is zo’n hoofdlijn, maar Europa raakt Nederland op zo veel meer terreinen dan alleen in de portemonnee.

Sporen

Ten derde ontbreekt bij veel van de individuen en gebeurtenissen in de canon de internationale, en vooral Europese context die nodig is om de betekenis ervan te begrijpen. Europa gaat over wederzijdse interactie: over botsende of inspirerende idealen en overtuigingen. Het is een continent met een woelige en vaak vurige historie die zijn sporen achterlaat ongeacht landsgrenzen of het paspoort dat je bij je draagt.

Internationale politieke, economische of culturele ontwikkelingen en de manier waarop zij de mens beïnvloeden, houden niet op te bestaan bij landsgrenzen. Veel Nederlandse personen en gebeurtenissen staan vaak sterk in relatie tot gelijksoortige trends in andere delen van Europa. De nationale geschiedenis ontwikkelt zich niet in een vacuüm, maar is verbonden met haar omgeving.

Een voorbeeld: had Erasmus zijn visie over het humanisme kunnen ontwikkelen zonder zijn correspondentie met Europese intellectuelen? Kan het ontstaan van onze grondwet van 1848 worden begrepen zonder de bredere Europese burgergeest van liberalisme en nationalisme te erkennen?

Internationale stromen van ideeën, ideologieën en geloofsovertuigingen vormen de context waarin de Nederlandse geschiedenis zich heeft vormgegeven. Zeker in de pre-nationalistische periode waar grenzen en nationale identiteit minder uitgesproken noties waren. Onze geschiedenis staat dus niet los van die van Europa, maar maakt daar deel van uit.

Natuurlijk kent Nederland een eigen nationale geschiedenis. Maar er loopt een Europese rode draad doorheen die veel keer- en kernpunten pas echt van betekenis voorzien. Daar geeft de canon veel te weinig reliëf aan. Of het nu gaat om de Romeinse limes of over het energiebeleid.

Verwevenheid

Juist in het kader van het onderwijs moet die verwevenheid van onze geschiedenis met de internationale context aan bod komen. Hoe kunnen leerlingen anders worden aangezet tot een kritische blik op Nederland als onderdeel van Europa en de wereld? Een nadruk op Europa zou wellicht meer aansluiting geven voor de leeftijdsgenoten van Greta Thunberg.

De canon biedt een instrument waarmee Nederlandse jongeren kunnen leren over het verleden van Nederland. Zeker voor een land als Nederland is het nationale verleden echter onherroepelijk het resultaat van een continentale geschiedenis. In een internationaal tijdsgewricht waar jongeren worden geconfronteerd met de globalisering in al zijn werkingskracht, positief en negatief, en we met elkaar de vraag moeten gaan beantwoorden hoe we verder moeten met de Europese Unie, hadden wij als studenten en docenten gehoopt dat de canon ons daarbij zou helpen: met het aanzwengelen van het besef dat onze nationale geschiedenis niet los gezien kan worden van de wording of ontwording van Europa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden