Opinie: Hebben we recht op een kind?

Ingevroren eicellen bij Medisch Centrum Kinderwens, 2014. Beeld anp

Heb je recht op een kind? Heb je recht op een tweede, derde of vierde kind? Nee, hoor ik u denken, een kind krijg je nog altijd, kinderen neem je niet. Toch draait er op het moment dat ik dit schrijf een internationale miljardenindustrie op de gedachte dat een diep gekoesterde kinderwens koste wat kost vervuld moet worden.

Vanavond wordt de laatste aflevering van ons vierluik 'De baby-industrie' uitgezonden, een serie over die wereldwijde markt voor vruchtbaarheidsbehandelingen. Vanaf aflevering één werd er gereageerd:

'Waarom zo negatief, Liesbeth?' schrijft iemand me vandaag nog via Facebook. 'Jullie focussen alleen maar op dingen die fout gaan, en waarom laat je niet zien hoe blij ouders zijn met hun kind?'

En een paar keer: 'Jij weet zeker niet wat het is om een kinderwens te hebben?' (En dan waren er nog wat verwensingen die zo weinig met de inhoud te maken hebben, dat ik ze hier ongenoemd laat).

Er waren inhoudelijke reacties, niet-zo-inhoudelijke reacties en af en toe dus een boze mail. Maar opvallend genoeg bleef voor mij de belangrijkste repliek uit.

In De baby-industrie maakten we een rondreis door het land van vraag en aanbod rond de kinderwens. We zochten uit welke mogelijkheden er overblijven als ongewenst kinderloze stellen in Nederland niet geholpen kunnen worden. Wensouders gaan de grens over voor constructies die in Nederland bij wet verboden zijn. In Spanje, Oekraïne of Noord-Cyprus zagen we dat mensen dolgelukkig waren nadat ze een eicel ontvingen van een anonieme donor. In de Verenigde Staten en Georgië zagen we draagmoeders de kinderwens vervullen van stellen die haar betaalden voor de zwangerschap. En we noteerden de eerste stappen in een ontwikkeling die embryo-adoptie heet. Diep gekoesterde wensen worden met hulp uit het buitenland vervuld.

Als deze opties ongewild kinderloze stellen zo gelukkig maken, waarom staan we dat geluk in Nederland dan in de weg? Met die vraag begonnen we onze research voor De baby-industrie. Kort samengevat constateerden we het volgende: de anonieme donatie van eicellen en het commerciële aspect van draagmoederschap leidt helaas niet alleen tot blije ouders, maar óók tot een systeem waarbij de rechten van vrouwen én kinderen geschonden worden.

Vrouwen lopen een gezondheidsrisico als ze onverantwoord vaak hun eicellen doneren omdat ze er nou eenmaal geld voor krijgen. En er is niemand die dat registreert. En de kinderen kunnen in deze internationale industrie geboren worden uit een zaadcel uit Denemarken, een eicel uit Oekraïne en een draagmoeder in de Verenigde Staten. De baby die dan opgroeit kan, eenmaal volwassen, nooit meer achterhalen wie zijn of haar biologische ouders zijn. Alleen al daarmee schenden we een kinderrecht, vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

'Ik ben mijn donor heel dankbaar! Waarom laat je dat niet zien?' schreef een moeder me die via anoniem zaad uit het buitenland een dochter kreeg. 'Het is niet eerlijk', lieten twee mannen weten. 'Wij hebben nou eenmaal een vreemde eicel nodig, anders kunnen we sowieso samen geen kinderen krijgen.'

Opvallend: de schrijvers van deze mails gaan steeds uit van de kinderwens en niet van de wens van het kind. En nog véél minder werd er gereageerd op de bij-effecten van deze vruchtbaarheidsindustrie. En nee, niet iedere draagmoeder blijft berooid achter, wordt misbruikt door het bemiddelingsbureau of tobt met haar gezondheid na de zwangerschap. Gelukkig! Maar het systeem dat onze kinderwensen vervult, biedt wel ruimte aan deze misstanden. Sterker nog, de wet van vraag en aanbod nodigt vrouwen uit hun gezondheid op het spel te zetten en medische behandelingen te ondergaan waar nog niemand de langetermijneffecten van kan overzien.

Dit is de tijd van transparantie, we stellen misstanden aan de kaak op bijna ieder denkbaar gebied; de kledingindustrie, onze voedselproductie, adoptie. De vruchtbaarheidsindustrie gaat over de levens van vrouwen en kinderen, dichtbij ons. En dat verdient een publiek debat. Het is een gevoelig debat, vanwege de emoties van de onvervulde kinderwens, en het geluk van de vervulde kinderwens.

Maar als we ook het perspectief van het kind serieus willen nemen, en ons het lot aantrekken van de vrouwen die helpen die kinderwensen te vervullen, dan moeten we daar over een discussie starten. We hebben vanavond nog één aflevering te gaan. Wie pakt de handschoen op en durft het debat aan: tegen welke prijs mogen wij onze kinderwens vervullen?

Liesbeth Staats is journalist bij KRO/NCRV. Zij maakte 'De baby-industrie' met Myrthe Buitenhuis en Martine Braam.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden