Opinie

Opinie: Goed dat praten over levenseinde wordt aangemoedigd, maar leg uit dat er verschillende soorten hulp bij doodgaan zijn

Het levenseinde verzachten met palliatieve sedatie is prima, maar iets anders dan zelfverkozen euthanasie. Met de trend van ‘euthanasie light’ gaan die dingen door elkaar lopen.

René Dijkgraaf
Een palliatief verpleegkundige, waakt bij een terminaal zieke patient in het hospice waar deze palliatieve zorg krijgt, Arnhem, 2020.
 Beeld ANP / Frank Muller / Zorginbeeld
Een palliatief verpleegkundige, waakt bij een terminaal zieke patient in het hospice waar deze palliatieve zorg krijgt, Arnhem, 2020.Beeld ANP / Frank Muller / Zorginbeeld

SIRE is recent een campagne begonnen om mensen makkelijker over de eindigheid van hun leven te laten praten. Dat is zeer terecht. Daarbij komt ook aan de orde hoe mensen hun sterven kunnen verzachten. Een belangrijke optie daarbij is ‘terminale sedatie’. Daarbij wordt een patiënt tot aan het overlijden kunstmatig in een lichte tot diepe slaap gehouden. Het is een prachtige manier om pijn, angst en benauwdheid te ontlopen als de gebruikelijke behandeling faalt. En ook om aan, zeer vaak voorkomende, overbehandeling te ontkomen.

Onzekerheden

In de praktijk zijn er helaas ook onzekerheden, die ertoe leiden dat de grenzen van de medische richtlijnen worden opgezocht en overschreden. Volgens de richtlijnen van artsenorganisatie KNMG mag de levensverwachting bij een patiënt maximaal twee weken zijn; in de praktijk blijken er grote marges bij de inschatting. Als patiënt en familie vinden dat ‘het genoeg is geweest’, kan die levensverwachting bijvoorbeeld korter worden geschat. Maar ook langer, als de arts om persoonlijke redenen nog niet toe is aan het inzetten van terminale sedatie.

Zowel te vroege als te lang uitgestelde sedatie kan de herinneringen van nabestaanden onnodig bezoedelen, vooral als de medische uitleg tekortschoot. Dat komt vaker voor dan mensen denken.

Een tweede probleem is het wijdverbreide geloof dat terminale sedatie het leven absoluut niet bekort. Die stelling is moeilijk houdbaar: van de 35.500 keer dat sedatie in 2018 (het laatste jaar waarover cijfers bekend zijn) werd toegepast, overleed meer dan 90 procent van de patiënten binnen enkele dagen, terwijl niet meer dan 5 procent van hen langer leefde dan een week.

Dat zou kunnen betekenen dat Nederlandse artsen veel te lang met palliatieve sedatie wachten of dat het hoofdzakelijk gaat om acuut ontstane verergeringen, maar dat is erg onwaarschijnlijk. Het is veel plausibeler dat sedatie het leven wel degelijk bekort, want het toedienen van voedsel en vocht wordt vaak gestopt, evenals een groot deel van de medicatie. Bovendien kan onderdrukking van de ademhaling juist bij ernstig zieken een reële bijwerking zijn van de sederende medicatie.

Ontlopen euthanasie

Het ontkennen dat terminale sedatie leidt tot levensverkorting, is op zich niet erg, want het lijden wordt effectief verzacht. Maar het is wel zeer problematisch dat artsen langs deze oneigenlijke weg kunnen ontkomen aan het uitvoeren van – of verwijzen naar – euthanasie. (Palliatieve sedatie hoeft namelijk niet officieel te worden gemeld.) Sommige medici zien begrijpelijkerwijs op tegen de emotionele belasting en de mogelijke juridische consequenties van euthanasie. Anderen hebben de overtuiging dat ze mensen wel lánger mogen laten leven dan God heeft bedoeld, maar nooit korter.

Dat is allemaal te begrijpen, maar niet als de morele overwegingen van de arts – niet die van de patiënt – leiden tot druk op families om af te zien van een duidelijk gewenste euthanasie.

Nog erger is het als dit doel wordt bereikt door bewust vage communicatie. Dat gebeurt helaas echt: de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) krijgt veel klachten van families die er tijdens een onverwacht lang durende ‘euthanasie’ gaandeweg achter kwamen dat er in werkelijkheid alleen werd gesedeerd.

‘Euthanasie light’

Een andere aanwijzing voor het bestaan van dit soort ‘euthanasie light’ is dat het aantal palliatieve sedaties de afgelopen jaren veel sterker toenam dan de meldingen van euthanasie.

Het is stuitend dat een prachtige behandeling als palliatieve sedatie kan worden besmeurd door onheldere communicatie. Dat hoeft niet: er is veel deskundigheid voorhanden, alleen al in het landelijk dekkende netwerk van consultatieteams palliatieve zorg. Ziekenhuizen hebben een team deskundigen dat meedenkt en dat de sedatie kan uitvoeren en in de thuissituatie kan de huisarts een beroep doen op palliatieve-thuiszorgteams. Zolang die althans niet helemaal zijn wegbezuinigd.

Er is in ieder geval werk aan de winkel voor artsenorganisaties en voor de overheid om de bovenbeschreven problemen beter in kaart te brengen, zodat de regels en de nascholing aangescherpt kunnen worden. Dan wordt euthanasie light weer echt euthanasie, en terminale sedatie weer sedatie.

René Dijkgraaf is gepensioneerd cardioloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden