Opinie: Geef kind en ouder recht op een eigen advocaat bij uithuisplaatsing

Een uithuisplaatsing van een kind is zo’n ingrijpende gebeurtenis dat de rechtspositie van ouders en kind beter moet worden geregeld, betoogt Sanne van Oers. Een gang naar de kinderrechter is dan een noodzaak.

‘Kinderen en hun ouders moeten een betere rechtspositie krijgen als de jeugdbescherming ingrijpt’; het is een samenvatting van de diverse adviezen van de Raad voor de Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming) (RSJ). Een zeer belangrijk advies, want het ontbreekt al vele jaren aan kwalitatief goed onderzoek, deskundige jeugdhulp en tijdige gespecialiseerde rechtsbijstand. Sinds de overheveling van de jeugdzorg naar de gemeenten (2015), zijn de zorgen hierover enkel groter geworden.

De RSJ pleit er terecht voor om de kinder- en mensenrechten prominenter als uitgangspunt te nemen in het beleid en de rechtsbescherming, en om de centrale overheid weer verantwoordelijk voor te maken voor de jeugdbescherming.

Zeker bij de meest vergaande vorm van overheidsingrijpen, de uithuisplaatsing, is dit van groot belang. Bij bescherming van de kinder- en mensenrechten, is rechtsbijstand voor kinderen essentieel. Op dit moment heeft een kind alleen recht op een (gratis) gespecialiseerde advocaat bij een gesloten uithuisplaatsing; de meest verregaande en ingrijpende vorm van uithuisplaatsing waarbij het kind wordt geplaatst in een gesloten jeugdinstelling. In alle andere gevallen hebben kinderen geen recht op een eigen advocaat.

Een uithuisplaatsing en de daarmee gepaard gaande vraag waar je gaat wonen, is echter zo ingrijpend in het leven van een kind, dat goede rechtsbijstand daarbij niet mag missen. De stem van het kind dient gehoord te worden en het kind heeft er recht op om goed voorgelicht te worden over zijn rechten.

Maar ook ouders zouden onbelemmerde en gratis toegang tot een gespecialiseerd advocaat moeten krijgen. Een uithuisplaatsing wordt door ouders in eerste instantie vaak gezien als een tijdelijke maatregel, terwijl het na die uithuisplaatsing meestal heel moeilijk wordt om je kind weer terug te krijgen. In het huidige systeem is het zelfs mogelijk om een kind (met toestemming van de ouders) uit huis te plaatsen zónder tussenkomst van de kinderrechter en (dus ook) zónder rechtsbijstand voor de ouders.

Deze toestemming van ouders is weliswaar op papier vrijwillig, in de praktijk voelen ouders zich er meestal toe gedwongen. Voor die variant is zelfs de term ‘drang’ bedacht (in plaats van ‘dwang’). Ouders worden in dergelijke gevallen niet goed voorgelicht over hun rechtspositie en hebben géén bijstand van een gespecialiseerde advocaat. Onder het dreigement van een gang naar de kinderrechter, worden ouders dan bewogen tot medewerking aan een (tijdelijke) uithuisplaatsing. Niet wetende dat het daarna zeer moeilijk is om de uithuisplaatsing te beëindigen.

Ook als het ouders wél lukt om een advocaat tijdig om advies te vragen, merk ik dat zij er uiteindelijk toch vaak voor kiezen om in te stemmen met uithuisplaatsing en het niet aan te laten komen op een rechtszaak. Waarom? Omdat het hen een (onterecht) gevoel geeft zelf nog enige regie te hebben.

Ook vinden ouders het, begrijpelijk, eng om naar de kinderrechter te moeten en zijn zij vaak bang dat zij daardoor worden gezien als slechte ouders. Meewerken aan de uithuisplaatsing lijkt dan vaak de veiligste optie, maar niet zelden hebben ouders daar dan naderhand spijt van.

Ik ben er daarom een groot voorstander van dat een uithuisplaatsing nooit kan zonder tussenkomst van de kinderrechter en bijstand van een advocaat, voor zowel het kind als de ouders. Het zal er, door de kritische benadering in de rechtszaal, voor zorgen dat de kwaliteit van het voorafgaande onderzoek verbetert en dat de doelen van het vervolgtraject ook helderder worden.

Ouders en kinderen weten dan waaraan moet worden gewerkt en wat er van hen wordt verwacht. Op die manier kunnen we ervoor zorgen dat uithuisplaatsing enkel wordt ingezet als het echt niet anders kan en dat die uithuisplaatsing vervolgens, door voortvarende aanpak, ook zo kort mogelijk duurt. Dat is wat kinderen van onze overheid mogen verwachten.

Sanne van Oers is jeugdrecht­advocaat te ­Nijmegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden