opiniecoronabeleid

Opinie: gebruik bij het maken van het coronabeleid drie belangrijke principes uit de psychiatrie

Koers bij het opleggen van coronabeleid ­liever op drie principes uit de psychiatrie, betoogt psychiater in opleiding Annelies Brouwer.

Supermarkthouder Berning in debat met handhavers in Noord-Deurningen.Beeld ANP

In de acute psychiatrie hebben we met regelmaat te maken met patiënten die door hun ziekte gedrag vertonen dat gevaar veroorzaakt voor de maatschappij of de psychiatrische afdeling. Soms draait het er dan op uit dat een patiënt tegen zijn wil moet worden opgenomen, verplicht medicatie krijgt of zelfs tijdelijk in een separeercel belandt. We kijken dan gelijk wat we kunnen doen om de situatie weer ongedaan te maken. En dagelijks – zo niet vaker – beoordelen we of de situatie is verbeterd, en of de patiënt weer terug kan keren naar de afdeling of de maatschappij.

Want als zo’n ingrijpende maatregel langer duurt dan strikt noodzakelijk, wordt er geen zorg verleend, maar straf uitgedeeld. En straffen is niet aan ons als hulpverleners. Straf maakt een psychiatrische patiënt niet beter, maar slechter. Het lost de ziekte niet op, en zorgt enkel dat de patiënt hulpverleners gaat wantrouwen en zich tegen hen af gaat zetten.

Drie principes

Bij iedere situatie van dwang in de psychiatrie toetsen we de interventie dan ook aan de volgende principes: doelmatigheid (het middel moet het gevaar wegnemen), proportionaliteit (het middel is in verhouding tot het gevaar) en subsidiariteit (het minst erge middel moet – eerst – worden ­ingezet). Drie principes waar ­studenten geneeskunde al bekend mee worden gemaakt.

Het zijn drie principes waar ook burgemeesters bekend mee zouden moeten zijn. Zij hebben immers de wettelijke taak om bij iedere dwangopname in hun gemeente te toetsen of wij psychiaters deze principes wel goed in ogenschouw nemen.

Toch lijkt het alsof burgemeesters en andere beslissers deze principes uit het oog verliezen wanneer het gaat om de zorg rondom corona-uitbraken. Een café of camping waar een uitbraak plaatsvindt, moet direct twee weken dicht, of een studentenvereniging wordt geheel uitgesloten van deelname aan de introductieweek.

Als we deze maatregelen toetsen aan de drie principes, doorstaan ze de toets niet. Een wekenlange sluiting is niet doelmatig en een politieoptreden misschien ook wel disproportioneel. De uitbraak heeft namelijk al eerder in de tijd plaatsgevonden. En als je al wil stellen dat het beleid van het café, de camping of het dispuut de uitbraak in de hand heeft gewerkt, en het risico groot is op herhaling, dan is de interventie waarschijnlijk ook nog niet subsidiair. Er zijn in ­iedere situatie vast mildere maat­regelen te bedenken om een nieuwe uitbraak tegen te gaan, zoals een grondige schoonmaak, quarantaine van de betrokkenen, en het op scherp zetten van de lokale implementatie van de corona-regels.

Bekeken vanuit het perspectief van een psychiater heeft het er alle schijn van dat de overheid geen zorg aan het verlenen is, maar straf aan het uitdelen is. En dat terwijl er geen rechtspraak heeft plaatsgevonden, en straf de ‘behandelrelatie’ alleen maar op spanning zet.

Geen criminelen

Ik mag hopen dat we uitbaters van de cafés en campings en studenten niet als criminelen zien, maar – net zoals de medewerkers van het verzorgingstehuis in Maassluis – als pechvogels. Die de pech hadden dat het virus juist daar weer de kop op stak. Net zoals psychiatrische patiënten de pech hebben mentaal te ontregelen.

We moeten accepteren dat de verspreiding van het virus in lokale uitbraken zal verlopen en publieke plekken hiervoor nu eenmaal gevoelig zijn. Horeca en culturele instellingen behoren economisch tot de grootste slachtoffers van de coronacrisis. We willen hen toch zeker geen trap na­geven?

In de psychiatrie hebben we veel ervaring met het verlenen van zorg in moeilijke situaties. Situaties waarin de individuele vrijheid op gespannen voet staat met het maatschappelijke belang, en waarin interventies plaatsvinden die op straf kunnen lijken maar dat niet zijn. De drie principes van doelmatigheid, proportionaliteit en subsidiariteit houden ons scherp hierin.

Scherpte die ik de overheid ook toewens, opdat zij minder gaat straffen en meer gaat zorgen.

Annelies Brouwer is psychiater in opleiding en promovenda.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden