OPINIEBIG TECH

Opinie: Facebook gaat het om de macht, niet om het zwarte mannetje

Wie zich afvraagt waarom Facebook heeft besloten Zwarte Piet te verbannen, moet vooral letten op de strijd om de macht tussen de grote techbedrijven, betoogt Hans Schnitzler.

Facebook-baas Mark Zuckerberg voorafgaand aan zijn getuigenis voor een een commissie van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden.Beeld Bloomberg via Getty Images

Naast alle ophef over Facebooks besluit om stereotype afbeeldingen die als discriminerend worden ervaren (zoals Zwarte Piet) te verbannen, was er ook instemming. Eindelijk neemt de techgigant zijn verantwoordelijkheid om haatzaaiende berichten aan te pakken, luidde de meer optimistische lezingen over de draai van Facebook-baas Mark Zuckerberg. Maar klopt deze interpretatie wel? Of probeert het platform met z’n nieuwe richtlijn juist te voorkomen dat ze aansprakelijk wordt gesteld - en dus verantwoordelijk wordt gehouden - voor de inhoud van posts?

Wie zich afvraagt waarom het mondiale smoelenboek juist nu met deze maatregel komt, zou weleens tot die conclusie kunnen komen. Ga maar na: honderden Facebook-medewerkers legden in juni het werk neer, een zeldzaamheid voor het bedrijf, als verzet tegen de lankmoedige houding van het sociale medium om opruiende teksten te weren. Aan het eind van diezelfde maand besloten een aantal grote adverteerders, waaronder Coca Cola en Unilever, om Facebook tijdelijk te boycotten, omdat het platform racistische uitlatingen oogluikend toestaat. En dan was er nog de hoorzitting in het Amerikaanse Congres, eind juli, waarin Big Tech zich moest verantwoorden voor vermeend machtsmisbruik.

Het werd een harde confrontatie, die eens te meer duidelijk maakte dat zowel Republikeinen als Democraten vergaande interventies, zoals het opbreken van monopolistische tech-molochs, niet langer lijken uit te sluiten. Wat, last but not least, als horrorscenario voor Zuckerberg en de zijnen boven de markt hangt, is de zogeheten PACT-act: een wetsvoorstel waarbij zij openbaar moeten maken hoe en waarom zij filteren. Met deze wet ligt de weg naar wettelijke aansprakelijkheid open, wat een existentiële bedreiging betekent voor een industrie die zich tot voor kort immuun waande voor welke vorm van regulering dan ook. Zuckerbergs politiek correcte pirouette met Zwarte Piet is een opzichtige poging van een recidivist die strafverzwarende maatregelen - lees: volledige aansprakelijkheidsstelling - probeert te vermijden.

Grip op politiek en onderwijs

Wie nog iets verder uitzoomt, en een en ander in het licht van de coronacrisis plaatst, ziet een industrie die de pandemie aangrijpt om hun Black Mirror-imago wit te wassen en hun grip op politiek, bestuur en onderwijs te versterken. Zo heeft voormalig Google-ceo Eric Schmidt de leiding gekregen over een commissie die de staat New York klaar moet stomen voor het post-coronatijdperk. Over wat dat inhoudt, liet hij weinig misverstand bestaan: ‘De eerste prioriteiten van wat we op het oog hebben, zijn gericht op tele-geneeskunde, leren op afstand en breedband. We moeten zoeken naar oplossingen die nu mogelijk zijn en versneld kunnen worden, en technologie gebruiken om dingen beter te maken.’

Behalve Google heeft ook een techmultinational als Amazon lucratieve contracten weten af te sluiten met de regeringen van Australië en Canada, respectievelijk om de gegevens van een controversiële corona-app op te slaan en om medische apparatuur te leveren. En grote, datahongerige ‘edutechs’ als Microsoft en Facebook dringen steeds verder het klaslokaal binnen door hun coronabestendige onderwijstechnologieën, waar de bijbehorende ‘Silicon Valley’-ideologie van ‘hybride’ onderwijs in versleuteld zit, gratis aan te bieden. In een vlammend essay in het online magazine The Intercept spreekt de Canadese schrijver en activist Naomi Klein over een ‘Screen New Deal’, een grootschalig publiek-privaat experiment dat ons in rap tempo naar een no touch-toekomst voert.

Hegemonie

Al met al zijn we getuige van een strijd om macht met als inzet hegemonie over de publieke sfeer. Big Government mag dan terug van weggeweest zijn, Big Tech doet er alles aan om de verworven positie te behouden en daar waar mogelijk te versterken. Helaas is het speelveld ongelijk verdeeld, want in het informatietijdperk geldt het adagium ‘data is macht’. In de afgelopen twee decennia hebben overheden en burgers dit machtsmiddel vrijwillig overgedragen aan de data-cowboys van Silicon Valley. Wie in deze strijd nog wil zegevieren, zal een manier moeten bedenken om zich het data-arsenaal toe te eigenen.

En aan al die mensen die in de tussentijd jeremiëren over ‘censuur’ van Facebook of die menen dat hen iets wezenlijks wordt afgepakt met de Blackface-verbanning, zou ik de vraag willen stellen: maar weten jullie wel wat je hebt weggeven? En aan wie?

Hans Schnitzler is filosoof en auteur van Het digitale proletariaat

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden