Opinie

Opinie: Europese leiders kunnen op de tafel dansen over Bidens belastingplan. Maar ook de messen slijpen

De tijd dat grote bedrijven ongehinderd belasting konden ontwijken, lijkt voorbij met Biden in het Witte Huis, toch moet Europa op zijn zaak letten, betoogt Diederik Stadig.

President Biden spreekt vanuit het Oval Office.  Beeld AFP
President Biden spreekt vanuit het Oval Office.Beeld AFP

In de Volkskrant van 13 april zegt hoofd belastingzaken bij het IMF Ruud de Mooij dat belastingcompetitie schadelijk is. De regering-Biden komt met een plan om dat een halt toe te roepen. Dat is geweldig nieuws: een wereldwijd minimumtarief voor de vennootschapsbelasting van 21 procent zou een stap voorwaarts zijn in de strijd tegen belastingontwijking.

Daarnaast zou het er voor zorgen dat de allergrootste bedrijven van de wereld hun eerlijke bijdrage leveren, doordat landen te weinig betaalde belastingen terug kunnen vorderen in zo’n systeem.

Europese regeringsleiders zouden op de tafel moeten dansen na het voorstel van Biden: Europese schatkisten lopen namelijk de meeste belastingopbrengsten mis door belastingontwijking, veel meer nog dan die van de Verenigde Staten. Het voorstel van de regering-Biden zou dus een welkome meevaller zijn in een tijd waar door corona Europese staatsschulden flink oplopen.

Eigenbelang

Toch moeten diezelfde regeringsleiders oppassen: Biden heeft dit voorstel niet gedaan omdat hij zo begaan is met Europese staatsschulden, maar het dient vooral Amerika’s eigenbelang. Ook moeten Europese overheden eisen dat Amerika haar eigen regels aanpast, omdat die schadelijke belastingconcurrentie in de hand werken.

Toen Biden zich kandideerde voor het presidentschap van de VS leek hij een reliek: te oud, te conservatief, te saai, niet bepaald de belichaming van een veranderende tijdgeest. Niets is echter minder waar: Biden is uit de startblokken geschoten met een enorm steunpakket voor de Amerikaanse economie. Dit onlangs goedgekeurde steunpakket kost de Amerikaanse regering 1,9 biljoen dollar.

Het grootste deel wordt direct uitgekeerd aan de armste Amerikanen, met een halvering van de kinder­armoede en substantiële verbeteringen in het onderwijs, in de gezondheidszorg en voor kleine bedrijven tot gevolg. Daarnaast heeft Biden een infrastructuurplan ter waarde van 3 biljoen dollar aangekondigd.

Staatsschuld

Dit betaalt Biden nu door het geld te lenen en de staatsschuld te laten oplopen, maar dat is op lange termijn niet houdbaar. Dus zoekt hij naar manieren om de staatsschuld niet volledig te laten ontsporen: zie daar het plan voor een wereldwijde minimumbelasting.

De regering-Biden zal dus ­vermoedelijk aandringen op een systeem waarin het land waarin het hoofdkantoor gevestigd is, 21 procent winstbelasting mag heffen: Amerika dus. Dat zou betekenen dat de Amazons en Apples van de wereld belasting gaan afdragen in Amerika, maar niet in Europa, ’s werelds grootste afzetmarkt. Europa zou dus moeten inzetten op een systeem waarbij niet alleen hoofdkantoren, maar ook economische activiteit van belang is voor belastingheffing.

Daarnaast moeten Europese regeringen niet vergeten dat Amerika zelf aan de basis staat van belastingconcurrentie wereldwijd. Door haar zogeheten check the box-regels, ingevoerd in 1996, is de creatie van zogenaamde hybride entiteiten door multinationals toegestaan.

Schimmige bv's

Dat klinkt ingewikkeld, maar het is in wezen niets anders dan het toestaan van de vorming van schimmige bv’s waarmee winsten voor belastingdiensten kunnen worden verborgen en belastingontwijking mogelijk wordt gemaakt.

The Financial Times berichtte eerder dat de grote bedrijven het Amerikaanse Congres ervan hebben overtuigd om deze regels niet te schrappen, omdat ze dan meer belasting in Europa zouden moeten gaan afdragen.

Kortom, Europese schatkisten kunnen, zeker nu, een meevaller gebruiken en Europese regeringsleiders zouden dus enthousiast moeten zijn over het plan van de regering Biden. Maar ze moeten tegelijkertijd de messen slijpen voor de aankomende onderhandelingen: Europese belastinginkomsten mogen niet ten koste gaan van ambitieuze plannen in Amerika. De VS moeten zelf ook bereid zijn hun belastingregels te wijzigen.

Diederik Stadig doet promotieonderzoek naar vennootschapsbelasting aan de VU, Amsterdam.

‘Dit is een krachtige ontwikkeling’

Het pleidooi van de Amerikaanse minister van Financiën Yellen eerder deze maand om een wereldwijde minimum bedrijvenbelasting in te voeren van 21 procent wordt in de internationale pers als een grote koers-wijziging gezien. The Guardian: ‘Dit is een krachtige ontwikkeling. Jarenlang hebben grote bedrijven vrolijk rondgedanst in een lappendeken van internationale belastingregels, geadviseerd door een leger aan advocaten en accountants waar ze zich moesten vestigen tegen de laagste kosten.’

In de Financial Times waarschuwt de hoogleraar Richard Murphy, een kopstuk van de actiegroep Tax Justice, dat er nog veel hobbels te nemen zijn, maar het plan ‘opent de mogelijkheid voor een ingrijpende internationale belastinghervorming.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden