Opinie: Europese Commissie, verlos ons van de hypotheekrenteaftrek, dan kunnen we met dat geldde ongelijkheid te lijf

De Europese Commissie zet Nederland onder druk om de hypotheekrente sneller af te bouwen. Dit biedt de politiek een unieke kans ons van dit perverse systeem te verlossen, stelt Sander Tromp.

Redactie

De Europese Commissie stelt aan Nederland een voorwaarde om aanspraak te kunnen maken op het Europese coronaherstelfonds van 6 miljard euro: bouw de hypotheekrente in versneld tempo af. Dit meldde minister Wopke Hoekstra van Financiën maandag aan de Tweede Kamer. Die kans kunnen we niet laten liggen.

De hypotheekrenteaftrek is misschien niet het meest sexy onderwerp, maar er is ontzettend veel geld mee gemoeid. Een kleine optelsom leert dat de hypotheekrenteaftrek de overheid de afgelopen tien jaar meer dan 117 miljard euro heeft gekost. Verder hebben we in het verleden meer geld uitgegeven in totaal aan de hypotheekrenteaftrek dan dat we , bijvoorbeeld, in totaal aan aardgasbaten hebben ontvangen.

Het is een maatregel bedoeld om eigen woningbezit te stimuleren. Dit doel wordt volstrekt voorbijgeschoten, zoals de Europese Commissie, de Oeso, en elke willekeurige econoom al jaren in koor roepen. In economentaal zijn huizen een zogenaamd inelastisch goed, dat wil zeggen dat een grotere vraag naar een bepaald product niet direct leidt tot meer aanbod. In het geval van de huizenmarkt leidt een stimulering van het nemen van een hypotheek niet direct tot meer woningen op de markt en daardoor meer woningbezitters.

In plaats daarvan leidt een hogere vraag naar woningen tot hogere huizenprijzen. In feite is de hypotheekrenteaftrek dus een subsidie om woningprijzen hoog te houden in plaats van een maatregel om meer mensen aan een eigen woning te helpen. Wordt deze maatregel weggenomen, dan heeft dat logischerwijs een daling van woningprijzen tot gevolg.

Waarom blijft de politiek – lees: de VVD – dan zo halsstarrig vasthouden aan deze gigantische jaarlijkse miskoop? Het is de angst voor de kiezer. Angst dat de afschaffing van de hypotheekrenteaftrek een daling veroorzaakt in de huizenprijzen en dat het electoraat vervolgens in het stemhokje afrekent met de verantwoordelijken die dit op hun geweten hebben.

En laat eigenwoningbezitters nu net de meest getrouwe groep kiezers zijn qua opkomst. Plannen die de belangen van eigenwoningbezitters schaden, staan dus synoniem voor een verkiezingsnederlaag en dat verklaart ook perfect waarom tot op heden zo weinig is gedaan om de hypotheekrenteaftrek te beperken.

Gelukkig is er nu een uitgelezen politieke mogelijkheid om de hypotheekrente versneld af te bouwen.

Ten eerste liggen de hypotheekrentes nog erg laag, waardoor mensen het niet erg in hun portemonnee zullen voelen als de belastingaftrek op hypotheekrente plots verdwijnt. Ten tweede hebben woningbezitters gigantisch geprofiteerd van prijsstijgingen op de huizenmarkt, vooral de afgelopen twee jaar. Een prijsdaling als gevolg van het sneller afbouwen van de hypotheekrenteaftrek zal hen minder deren. Het effect van afschaffing van de hypotheekrente op huizenprijzen zou sowieso wel eens beperkt kunnen zijn. Demografische, milieu-, en ruimtelijke aspecten spelen een veel grotere rol in de prijsstijgingen.

Als laatste is er door de druk die de Europese Commissie uitvoert nu een nieuwe politieke opening ontstaan. De VVD heeft eindelijk een boeman naar wie het kan wijzen, terwijl ze in de formatie schoorvoetend akkoord kan gaan met een versnelde afbouw van de hypotheekrenteaftrek. Tegenover de kiezer kunnen ze met een beschuldigende vinger wijzen naar die vermaledijde Europese Commissie.

Het is helaas een bekende politieke strategie die politieke partijen gebruiken: als iets slecht uitpakt is het de schuld van ‘Brussel’, als er dingen goed gaan, klopt men zichzelf op de borst. Uiteraard niet goed voor het aanzien van de EU, maar het is soms de enige uitweg voor politieke partijen om een onpopulaire maatregel in te voeren.

In dit geval wordt deze politieke ‘get out of jail free card’ ons in de schoot geworpen: dankzij de Europese Commissie kan men nu zonder kleerscheuren wegkomen met het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek. Het vrijgekomen overheidsbudget kan op veel effectievere manieren terugvloeien naar burgers. Bijvoorbeeld in de vorm van een verlaging van de inkomstenbelasting. Op die manier wordt de oneerlijk verdeelde welvaart in de vorm van prijsstijgingen in de huizenmarkt gedeeld met de gehele werkende bevolking en wordt de groeiende ongelijkheid tussen huurders en huizenbezitters aangepakt. Minder geld dat onnodig wordt rondgepompt en werknemers die meer de vruchten plukken van hun eigen noeste arbeid: een klassiek liberaal uitgangspunt welteverstaan.

Sander Tromp is statistisch onderzoeker en econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden