Opinie: Een koe op stal is beter voor koe, milieu en mensheid

Een koe in de wei doet het goed in de marketing, maar de stal is beter voor haar welzijn en productie, stelt Jan Dijkhuizen in dit opiniestuk.

Bomen en een mestrobot in overdekte koeientuin in Groenlo. Beeld Foto: Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Als we 's ochtends wakker worden in de megastal die Randstad heet, willen we aan de ontbijttafel toch graag zien dat er ook een andere wereld is. We willen, als we de kaasschaaf over het gele stuk zuivelproduct laten glijden en het glas met romige melk vullen, denken aan groene weiden gevuld met weidevogels en grazende koeien. We eten en drinken emotie.

De zuivelindustrie heeft ook ontdekt dat een plaatje met een koe in een zonovergoten weide veel beter verkoopt. Maar dan moet het plaatje wel kloppen. Want vertrouwen in hun product hangt aan een zijden draadje en moet koste wat kost beschermd worden. Na het melamineschandaal in China, waarbij vele Chinese baby's stierven aan met gif aangelengd melkpoeder van Chinese makelij, was er een enorme run op de het vertrouwenwekkende Nederlandse product. Daar heeft men veel geld voor over.

Met emotie en vertrouwen heeft de Nederlandse zuivelindustrie goud in handen. De koe moet in de wei om het zijden draadje heel te houden. Veehouders krijgen een toeslag op hun melkgeld als ze de koeien in de wei zetten. Boeren die willen leveren aan bepaalde zuivelfabrieken kunnen dat doen op voorwaarde dat de koeien weidegang hebben.

Maar de krachtigste manier om koeien in de wei te krijgen is het bewerken van de publieke opinie. De beelden van dansende koeien die in het voorjaar weer voor het eerst naar buiten gaan geven ons een opgewekt en blij gevoel. Daarentegen worden de 'megastallen' die hun koeien het jaar rond op stal laten staan neergezet als dier- en milieuonvriendelijk en een gevaar voor de volksgezondheid.

Jan Dijkhuizen.

Maar als we ratio stellen boven emotie dan is de koe, het milieu en de mensheid beter af met een koe op stal. Als ik naar een Nederlandse melkkoe kijk, zie ik een fermentatievat gekoppeld aan een fabriekje dat een geweldig product levert: melk. Een maag, de pens, waarin zich een astronomische hoeveelheid bacteriën en andere microben huisvesten die voor ons onverteerbare plantenmaterialen omzetten in vetzuren en eiwitten waar het fabriekje, de uier, een fantastisch product van maakt.

De melkkoe kan heel veel melk produceren. Er zijn boerderijen waarvan een koe gemiddeld 12 duizend liter melk per jaar aantikt. Dat betekent in 30 jaar tijd bijna een halvering van het aantal koeien om dezelfde hoeveelheid melk te produceren. Met de exponentiële toename in bevolkingsgroei geen overbodige luxe. De mesthoeveelheid en methaanproductie is door die productieverhoging relatief gezien sterk gereduceerd.

Dit is alleen mogelijk als de melkkoe het fermentatieproces van het voer dat ze eet zo efficiënt mogelijk plaats laat vinden. Ze vreet, drinkt, herkauwt en mengt het opgenomen voedsel in de pens. De fermentatiesnelheden van de verschillende grassen en granen moeten goed op elkaar afgestemd worden om de optimale groei van de verschillende bacteriën te garanderen. Een optimale fermentatie betekent maximale stikstof en fosfaatbenutting en zo min mogelijke productie van methaan-broeikas-gas. Een hoge voerefficiëntie om melk te maken is het gevolg.

Fluctuaties in het rantsoen en de opname ervan, wat bij weidegang veelvuldig gebeurt, zorgen voor onbalans in het fermentatievat, groei van de verkeerde bacteriën en heftige schommelingen in vetzuursamenstelling. Koeien kunnen daar letterlijk ziek worden. De meeste koeien worden dan ook volop op stal bijgevoerd om deze negatieve gevolgen te dempen.

Alleen als een koe als een prinses behandeld wordt kan ze optimaal en duurzaam presteren. De veehouders van de toekomst zijn zich daarvan bewust. En door de lage marges op de melkprijs is een veehouder er alles aan gelegen om het de koe helemaal naar de zin te maken zodat ze optimaal presteert en niet ziek wordt.

Je zou haast zeggen dat een lage melkprijs een zegen is voor de vooruitgang in de melkveehouderij en het welzijn van de koeien. Er wordt een gebalanceerd gemengd rantsoen gevoerd, waardoor alle componenten in de goede verhouding aan het fermentatieproces deelnemen.

Via de voeding is het zelfs mogelijk om de broeikasgassen sterk te reduceren en de ammoniakuitstoot te verkleinen. De ligbedden zijn zacht en comfortabel om ze 14 uur per dag te laten liggen, zodat ze rustig 9 uur kunnen herkauwen. Ze gedijen het best bij rust, reinheid en regelmaat. Een vast dagritme.

Het gras kan per dag verschillen van samenstelling. Het aanbod van gras voor de koeien is weerafhankelijk en moeilijk constant te houden. De koeien hebben door het grazen 20 procent extra energie nodig en als het regent gaan ze allemaal in een hoekje van de wei staan. Door al deze factoren is het erg lastig om het fermentatievat pens optimaal te laten functioneren. Het is dan ook bijna onmogelijk om dezelfde resultaten op milieugebied, productie en welzijn te halen als bij goed gehouden staldieren. De extra weideopslag op de melk weegt daar zelden tegenop.

Als marketingtool is de koe in de wei een machtig wapen. En er zijn veel veehouders die hun stinkende best doen om voor dat plaatje van de idyllische grazende koe op het melkpak te zorgen, maar het is slechter voor het milieu, slechter voor de koe en slechter voor de boer.

Jan Dijkhuizen is rundveedierenarts

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.