OPINIEEINDEXAMENS

Opinie: Drie eindexamenvakken dit jaar is genoeg. En daarna moeten we nog een stap verder gaan

Laten we dit jaar doen wat het LAKS voorstelt: alleen centrale examens voor de kernvakken.  En daarna nemen we drie jaar de tijd voor voor een nog veel beter plan: geen eindexamens meer. 

Centraal schriftelijke eindexamens op het Insula College in Dordrecht, 2019. Beeld Novum RegioFoto
Centraal schriftelijke eindexamens op het Insula College in Dordrecht, 2019.Beeld Novum RegioFoto

Terwijl ik de laatste hand leg aan mijn reactie op het interview met oud-collega neerlandicus Theo Witte (DvhN, 9 januari) en de column van Aleid Truijens (deVolkskrant, 19 januari) over de staat van ons onderwijs, komt het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) met het voorstel om dit jaar uitsluitend de kernvakken Nederlands, Engels en wiskunde met een centraal examen af te sluiten, en de rest van de vakken via de reguliere schoolexamens. Voor nu een prima oplossing om docenten de rust en de tijd te geven hun kandidaten waar nodig gericht bij te spijkeren en goed voor te bereiden op hun vervolgopleiding. 

Stoppen met het circus

Ja, u leest het goed: voorbereiden op een vervolgopleiding, niet op een eindexamen! Wat een coïncidentie: hoezeer past dit idee bij mijn eindconclusie die nog veel verder gaat: definitief stoppen met het circus van de centrale eindexamens, dat in de praktijk zorgt voor domweg een half jaar trainen met oude examens (zich de trucs en tricks eigen maken). Het ultieme learning for the test in plaats van zich met meer diepgang en belangstelling voorbereiden op een vervolgopleiding.

Maar nu eerst terug naar de bijdragen van Witte en Truijens. Witte en ik kijken beiden terug op veertig jaar onderwijs. En ja, met hem stel ik vast dat de docent op de werkvloer meer en meer in de steek werd gelaten én diende te dansen naar het pijpen van steeds weer nieuwe bestuurders of onderwijsgoeroes. Extra geld ging naar overhead in plaats van naar de werkvloer. De overheid trok zich terug en liet de VO-raad en de onderwijsbonden marktconform uitzoeken hoe het onderwijs binnen de eindtermen kon worden vormgegeven en welke redelijke vergoeding voor de inspanning van de docent kon worden geboden.

In de brandbrief schetst Witte ‘een tamelijk negatief en enigszins zwart-witbeeld’ van het huidige onderwijs, een analyse die uitmondt in een verband tussen het lerarentekort en de daling van de leerresultaten. Hij concludeert terecht dat de problemen omvangrijk en diepliggend zijn en het onderwijsfundament raken en dwingen tot een reddingsplan, een deltaplan onderwijs.

Truijens schetst in haar column dat decennialang noodoproepen en verbeteringsvoorstellen van diverse allianties en commissies zijn gebagatelliseerd. En ja, de neoliberale onderwijspolitiek die zich al decennialang uitrolt in de onderwijspraktijk, waarin het denken over prestatieonderwijs, excellentie stimuleren en zelfverantwoordelijk leren centraal staat, is nog steeds een feit, maar toont in de huidige coronatijd de manco’s van deze didactische aannamen: achterstanden en kansenongelijkheid.

Niet zomaar meer overheid

Met de analyses van Witte en Truijens ben ik het meer dan eens. Echter, waar zij het heil verwachten van meer bemoeienis van de overheid, twijfel ik. Wel als het gaat om randvoorwaarden voor deugdelijk onderwijs: schrappen van de huidige wijze van financiering van het onderwijs en parallel eraan: stoppen met het geven van mandaat aan de onderwijsraden PO en VO en onderwijsbonden om te zorgen voor deugdelijk onderwijs (in kleinere groepen) en fatsoenlijke bezoldiging. Het is mijn stellige overtuiging namelijk dat de raden er niet in de eerste plaats voor de mensen op de werkvloer zijn, maar voor de bestuurders. Die laatsten willen aldus Truijens ‘zo veel mogelijk diploma’s uit (…) delen, de salarissen en het opleidingsniveau van de leraren laag (…) houden en de leerlingpopulatie homogeen.’

Ik ben het dus eens met Witte als hij zegt dat er weer een ministerie van Onderwijs zou moeten zijn ‘dat niet meer op afstand staat, maar de verantwoordelijkheid neemt en de focus legt’.

Echter, geen overheidsbemoeienis graag als het gaat om een precieze invulling van de wijze waarop kinderen bagage en gereedschap krijgen om met de complexe wereld van nu en in de toekomst om te gaan en hoe historisch besef moet worden bijgebracht en taalvaardigheid vergroot moet worden.

Wat dan wel? Managers en directeuren moeten stoppen met het bestoken van docenten met weer nieuwe pedagogisch-didactische en organisatorische inzichten. Geef alle ruimte aan docenten om hun lessen goed voor te bereiden, het werk met leerlingen te bespreken en om hun vak bij te houden. Stop bijvoorbeeld ook met alles in te zetten op gepersonaliseerd leren en dan samenwerkend leren als het ware te vergeten. Stop ook met alle administratieve rompslomp, toetsdwang en controle.

Inderdaad, focus op kennis en opdoen van vaardigheden.

Autonomie  voor docenten

Geef docenten autonomie en verantwoordelijkheid om binnen de wettelijke kaders een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van jonge mensen. Zij stáán als gemiddeld goed opgeleiden (het opleidingsniveau moet overigens wel omhoog) voor hun taak en weten in gezamenlijkheid met hun directe vakcollega’s heel goed op welke manier zij jonge mensen stimuleren om zich te ontwikkelen. Geef docenten in het voortgezet onderwijs de ultieme verantwoordelijkheid het curriculum zo in te richten dat schoolexamens voldoende inzicht geven in het niveau van leerlingen en hun kansen op succes in vervolgopleidingen. Centrale eindexamens hebben ze echt niet nodig om inzicht te verkrijgen in de prestaties van leerlingen. Veel Europese landen, zoals België en Finland, kennen geen eindexamens, maar toetsmomenten, vergelijkbaar met onze schoolexamens.

Stoppen met eindexamens in de huidige vorm erkent de kwaliteit van de docent en maakt de weg vrij voor flexibel afronden van de opleiding, voor voorbereiding op maat op de vervolgopleiding, voorkomt de gestreste focus op het aanleren van trucs om vragen te beantwoorden en opdrachten te maken op de door de samenstellers gewenste manier en gaat kansenongelijkheid tegen: wie examentraining kan betalen, is in het voordeel. Laten we dit jaar doen wat het LAKS voorstelt: alleen centrale examens voor de kernvakken. En laten we de komende drie jaar nemen om het onderwijs voor te bereiden op een Landelijk centraalexamenloos tijdperk.

In het onderwijs moet de focus liggen op kennis en vaardigheden, op het prikkelen van nieuwsgierigheid en op het ontdekken hoe de wereld en het leven in elkaar steekt.

John B. Vorenkamp is oud-docent Nederlands.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden