Opinie

Opinie: Den Haag, het klimaat laat zich niet demissionair verklaren: ga aan de slag

De nabije waterramp van de afgelopen week laat zien dat het klimaat voor onze neus op hol slaat. Hoogste tijd voor de politiek om hard in te grijpen – ook als de formatie niet vlot. Want Nederland begint uit de pas te lopen met Europa.

Een jongetje helpt met schoonmaken na de wateroverlast in Rochefort, België, 17 juli. Beeld AFP
Een jongetje helpt met schoonmaken na de wateroverlast in Rochefort, België, 17 juli.Beeld AFP

Vier maanden na de Tweede Kamerverkiezingen staat politiek Den Haag op de waakvlamstand – afgezien van de verplichte crisisvergaderingen rond het coronabeleid gebeurt er weinig. Er is geen enkel zicht op een nieuwe regering en niemand lijkt zich daar druk over te maken. Maar terwijl het Binnenhof in slaap sukkelt, staat de wereld in brand of onder water.

De schokkende beelden van uitzonderlijke overstromingen en verwoesting uit ­België, Duitsland en ook het eigen land moeten ons wakker schudden. Klimaatverandering is een feit en een acute dreiging, geen verre toekomstvoorspelling. Ik woon deels in de Ardennen en heb hier met eigen ogen het ruige natuurgeweld aanschouwd. Recht tegenover mijn huis heeft de rivier de Ourthe de gehele vallei van honderden meters breed in beslag genomen.

Wetenschappers zijn niet alleen verbijsterd over de gigantische regenval in Europa van de afgelopen weken, maar ook over de hitterecords in Canada. Daar heeft de recente heat dome de levens van honderden mensen geëist en in de natuur een ware slachting aangericht. Miljoenen mosselen zijn daar letterlijk gekookt in het warme zeewater. In Scandinavië lagen de temperaturen begin juli 14 graden boven het gemiddelde. Eerder dit jaar waren we getuige van extreme sneeuwval in Texas en Zuid-Korea, overstromingen in Indonesië en Brazilië, naast zandstormen die van Beijing een ­apocalyptische oranje gekleurde stad maakten.

Elk jaar stapelen de extreme weersomstandigheden zich op, die Nederland hard raken: van zomerdroogtes tot kletsnatte lentes, van snelle zeespiegelstijging tot aantasting van de biodiversiteit. Volgens het KNMI klokt de wereld al in 2030 aan anderhalve graad opwarming. Dat is de grens die we niet mogen overschrijden als we de aarde niet naar de knoppen willen helpen.

Tijd voor actie

Tijd voor actie dus. Op 14 juli heeft de ­Europese Commissie verregaande maatregelen aangekondigd om het continent in 2050 klimaatneutraal te krijgen. Regels en doelstellingen worden flink aangescherpt. Zo moet de uitstoot van broeikasgassen in Europa tegen 2030 met liefst 55 procent zijn gedaald. Honderden miljarden euro’s zijn beschikbaar voor de EU-lidstaten om de groene transitie mogelijk te maken. De hoofdlijnen van deze European Green Deal worden door Brussel uitgezet. De echte klimaatacties zullen op het nationaal niveau moeten worden uitgevoerd. En wat doet de Nederlandse regering? Niets!

Veel klimaatonderwerpen zijn na de val van het kabinet in januari door de Kamer controversieel verklaard. Terwijl de EU haar eigen klimaatwetten tegen het licht houdt om de ambities bij te punten, weigert Den Haag het Klimaatakkoord uit 2019 te herzien. Dit ondanks het feit dat Ed Nijpels, voorzitter van het voortgangsoverleg van het Klimaatakkoord, al in maart opriep de lat voor nationale maatregelen hoger te leggen, zeker omdat Nederland achterloopt bij ­Europa. Premier Rutte ziet er niets in: ‘Dan ben je aan het overtoepen (…) de gemiddelde Nederlander denkt: ik kan het niet bijbenen.’

So what, Rutte? Demissionair of niet, het kabinet moet nú de zeilen bijzetten om het op hol geslagen klimaat te redden, de brandweer rukt ook uit als de burgemeester ziek in bed ligt. Laat je niet leiden door de klagende burger. Als een van de grootste economieën ter wereld draagt Nederland een grote verantwoordelijkheid de klimaatcrisis te bestrijden, zeker gelet op onze aanzienlijke historische uitstoot van CO2. Echt iederéén maande het kabinet tot meer beweging: van De ­Nederlandsche Bank tot Urgenda, van Shell tot het Planbureau voor de Leefomgeving.

Vier maatregelen

Ik pleit voor vier concrete maatregelen die nog dit jaar het licht moeten zien, of de formatie nu lukt of niet.

Ten eerste dient de regering de doelstelling voor het aandeel duurzame energie in 2030 flink op te schroeven, van 27 naar 40 procent, in lijn met het Europese klimaatbeleid. Een enorme, maar noodzakelijke ­opgave. De VVD moet stoppen met het ­pushen van kernenergie, dat is een gepasseerd station. Nodig is om vol in te zetten op wind en zon, onder meer door vergunningsprocedures te versimpelen, investeringen in het al overbelaste elektriciteitsnet te stimuleren en het gebruik van vuile-energiebronnen duurder te maken. De belasting op gas moet sneller omhoog, net als de milde CO2-belasting voor bedrijven die binnenkort van start gaat.

Verder kan Nederland makkelijk 2 miljard euro aan Europees geld krijgen voor de duurzame transitie; om onbegrijpelijke redenen hebben we géén aanspraak gemaakt op de miljarden uit het Europese coronaherstelfonds. De regering kan er direct werk van maken; de fondsen kunnen worden ingezet om bijvoorbeeld de bebouwde omgeving te verduurzamen.

Een derde set acties richt zich op de consument. Met een carbon footprint van 12 ton CO2-equivalenten zitten Nederlanders wereldwijd in de bovenste categorie van consumerende klimaatvervuilers. Om de individuele impact op het klimaat te verminderen, hebben we zowel een vlieg- als vleestaks nodig. Verder kunnen dan auto’s met een verbrandingsmotor tegen 2035 worden verboden.

Ten slotte moet de veestapel drastisch worden ingekrompen. De landbouw en veeteelt zijn wereldwijd verantwoordelijk voor een kwart van de extra uitgestoten broeikasgassen: het vergroenen van het energiesysteem is niet voldoende om het klimaatprobleem in te dammen. Het verkleinen van de veeteeltsector heeft als bijvangst dat de biodiversiteit minder onder druk komt te staan en dat de stikstofcrisis wordt opgelost.

Den Haag, er is werk aan de winkel. Verschuil je niet achter formatieperikelen of onwillige burgers. Het klimaat laat zich niet controversieel verklaren. Hoeveel dijkdoorbraken moeten we nog voorkomen totdat de politiek werkelijk actie neemt?

Joop Hazenberg is schrijver van het boek ‘Zo redden we de wereld. Dertig acties om klimaat­verandering te stoppen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden