OPINIE

Opinie: De negatieve obsessie met bloot is terug van nooit helemaal weggeweest

De invloed van religieus gefundeerde taboes is nog steeds groot, getuige de commotie ter rechterzijde over een nieuw tv-programma voor kinderen over bloot, betoogt Ton van Rietbergen.

SGP-fractieleider Kees van der Staaij neemt een petitie tegen het tv-programma 'Gewoon Bloot' in ontvangst. Beeld ANP
SGP-fractieleider Kees van der Staaij neemt een petitie tegen het tv-programma 'Gewoon Bloot' in ontvangst.Beeld ANP

De NTR zendt in navolging van Denemarken een kinderprogramma met blote volwassenen uit. Doel is om bloot uit het verborgene te halen en te laten zien dat niet iedereen zo’n perfect lichaam heeft als op de sociale media wordt voorgespiegeld.

Het programma Gewoon Bloot was nog maar net op de tv of een aantal politici sprak er al schande van, variërend van ‘wat is het verschil tussen het tonen van geslachtsdelen op tv en het tonen daarvan in een speeltuin’ door Kees van der Staaij van de SGP tot zijn nieuwe politieke vrienden Thierry Baudet en Tunahan Kuzu, die vonden dat de publieke omroep ‘aanschurkt tegen het promoten van pedofilie’.

Het boek De vrolijke naturist van filosoof Floris van den Berg komt precies op het juiste moment. En dat Van den Berg goed op de hoogte is van de gevoeligheden op dit punt, blijkt uit het feit dat hij het boek start met een waarschuwing: ‘Dit boek is hardcore filosofie en kan schokkend zijn en aanstoot geven.’

Voor mij begon de schok al op de eerste pagina waar Van den Berg verwijst naar de anatomieles van een middelbare school waar onder het hoofdje ‘Female Body’ vrouwen in bikini staan afgebeeld. Dat er zelfs bij biologie geen bloot wordt getoond, is volgens hem één van de vele voorbeelden van een negatieve obsessie met bloot. In zijn boek zoekt hij op een ludieke manier naar de oorzaken van de schaamte en de veranderingen daarin door de tijd.

De oorzaken van ‘gymnofobie’, dat wil zeggen de abnormale angst en afkeer voor naaktheid, hangt ontegenzeggelijk samen met de verspreiding van religie. Onder de Grieken was daar nog geen sprake van, want bloot stond daar juist voor goddelijkheid. Of in de woorden van bioloog en schrijver Midas Dekkers: ‘Naaktheid was een teken van cultuur; barbaren die dekten hun bleke ongetrainde lijven met lappen af.’ De immer naakt rondlopende Griekse filosoof Diogenes was hiervan de meest spraakmakende exponent.

Het eerste wat christelijke missionarissen overbrachten, was schaamtebesef. In islamitische kringen gelden zelfs nog veel strengere taboeregels, met name voor vrouwen. Bloot wordt in de religies en bij eerder genoemde politici direct gekoppeld aan zinnelijkheid en staat daarmee volgens hen de verering van God in de weg. Wel valt op dat bij alle religies de strikte eisen vooral aan vrouwen worden opgelegd.

De invloed van deze religieus gefundeerde taboes is nog steeds groot. Het aantal mensen dat zich daar helemaal van heeft bevrijd, is ook in het Westen nog beperkt, volgens het boek. In de jaren zestig en zeventig dachten we even te zijn ontsnapt aan de strikte blootmoraal, maar deze lijkt weer terug.

Daar waar het bij het tv-programma Open en Bloot (1974) nog vooral ging over de bekakte wijze waarop van Joop van Tijn ‘neuken’ uitsprak, overheersen nu de reactionaire geluiden. De vooral seksueel gerichte opmerkingen over onze vrouwelijke politici die zover gaan dat de meesten Twitter maar links laten liggen, passen in het patroon.

Dat naakt douchen met je sportteam niet langer de norm is en er weer wordt gediscussieerd over het beperken van abortus, horen ook bij de huidige tijd waarin alles wordt geseksualiseerd. De koppeling tussen elite en pedofilie is een andere kwalijke loot aan deze stam. Of om met Floris van den Berg af te sluiten: ‘Vrouwen hebben er baat bij als mannen ontspannen om kunnen gaan met (vrouwelijk) naakt. Gewoon bloot lijkt me onderdeel van het beschavingsoffensief voor emancipatie.’

Ton van Rietbergen is economisch geograaf aan de Universiteit Utrecht.
Boek: De vrolijke naturist, Floris van den Berg, Boekscout.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden