OpiniePia's levenseindewet

Opinie: De Lex Pia voegt niets toe aan stervenswens oudere

Het wetsvoorstel voor 75-plussers die hun leven willen beëindigen is overbodig bij de bestaande wet, betoogt Ton Vink.

Niemand weet wat met ‘voltooid leven’ wordt bedoeld, schrijft Ton Vink.Beeld Getty Images/Maskot

Op 30 januari j.l. meldde de commissie-Van Wijngaarden de uitkomst van haar onderzoek naar ‘de doodswens van ouderen die niet ernstig ziek zijn’. Nu de coronastorm in ons land enigszins is gaan liggen, komt D66-Tweede Kamerlid Pia Dijkstra volgens afspraak met het door haar aangekondigde wetsvoorstel dat voor 75-plussers moet regelen dat zij bij hun zelfdoding hulp kunnen krijgen, omdat zij hun leven voltooid achten. Volgens Pia Dijkstra ‘biedt het onderzoek van de commissie-Van Wijngaarden daar voldoende aanknopingspunten voor’. Maar er blijven eveneens voldoende aan­knopingspunten voor vraagtekens achter haar wetsvoorstel. Dit zijn de belangrijkste:

Het begrip ‘voltooid leven’ komt in de tekst van deze ‘Lex Pia’ niet voor, anders dan in de Memorie van Toelichting (MvT) die verwijst naar ‘de problematiek die ten grondslag ligt aan het ervaren van een ‘voltooid leven’. Die MvT maakt ook duidelijk dat niemand weet wat daarmee bedoeld wordt, ook Pia Dijkstra niet en ook de levenseinde­begeleiders (artsen, verpleegkundigen, psychotherapeuten en gezondheidszorgpsychologen, na beëindiging van de kopstudie tot ‘levenseindebegeleider’) niet.

In de MvT eindigt de toelichting in de eerste paragraaf van punt 4 dus als volgt: ‘Alleen de oudere zelf weet hoe de omstandigheden door hem worden beleefd. Als een oudere voor zichzelf concludeert: ‘het leven is voltooid, en ik zou het graag willen afsluiten’, dan is het accepteren van die wens en die persoon tot het laatste moment bijstaan, ook een vorm van goede zorg.’ Staat hier niet dat de ‘levenseindebegeleider’ die het ook niet weet, wordt geacht altijd ‘ja’ te zeggen op het verzoek van de oudere?

Dat laatste maakt de ‘zorgvuldigheidseisen’ in deze tweede euthanasiewet natuurlijk tot een soort persiflage op de zorgvuldigheidseisen uit de officiële euthanasiewet die er model voor stonden.

Pil van Drion

Huib Drion opende zijn beroemde essay waaraan we deze hele discussie te danken hebben, als volgt: ‘Het lijkt me aan geen twijfel onderhevig dat veel oude mensen er een grote rust in zouden vinden als zij over een middel konden beschikken om op aanvaardbare wijze uit het ­leven te stappen op het moment dat hen dat – gezien wat hen daarvan nog te verwachten staat – passend voorkomt.’ Het is vooral de geruststelling van het bezit van een ‘Pil van Drion’ – mits goed bewaard zeker een decennium houdbaar – waar het hier om gaat en waardoor de oudere inderdaad zelf kan beschikken over óf en wannéér tot gebruik over te gaan.

Is het in de Lex Pia de oudere die nu zelf over zijn levenseinde beschikt? Nee. Artikel 4 in de Lex Pia maakt duidelijk dat wanneer aan de ‘eisen’ is voldaan, de ‘levenseindebegeleider’ de dodelijke middelen voorschrijft… aan zichzelf. De apotheker verstrekt die middelen ‘uitsluitend aan de levenseindebegeleider’. En die laatste ‘verschaft de middelen tot zelfdoding niet eerder aan de oudere dan op het tijdstip van de zelfdoding’. Hier derhalve geen bezit van de juiste middelen dat de oudere geruststelt tot op het passende moment (dat juist door die geruststelling verder in de toekomst kan komen te liggen).

Verder: Gaat de huisarts niet-terminale 75-plussers ‘doorschuiven’ naar de levenseindebegeleider? Krijgt de Levenseindekliniek een ‘Voltooid Leven Vleugel’? Verstrekt een apotheker zomaar dodelijke middelen? En wat moet de verplicht aanwezige, verantwoordelijke levenseindebegeleider als zelfdoding niet lukt?

Overbodig 

De huidige euthanasiewet is gebaseerd op ‘open normen’. Daardoor kan deze wet mee­bewegen met opvattingen in de samenleving, ‘vooruitstrevend’ of ‘behoudend’ (denk aan de ‘stapeling van ouderdomsklachten’ als bron van ‘ondraaglijk lijden’). Aanvulling door een extra ‘euthanasiewet’ is tegen die achtergrond overbodig en contraproductief.

Daarnaast: wie na rijp beraad besluit dat zijn levensweg erop zit (‘voltooid’ is) kan ook nu zo nodig zichzelf een ‘goede dood’ bezorgen. Vanwege de eigen verantwoordelijkheid en de goede dood heet dit ‘zelfeuthanasie’, te onderscheiden van ‘artseneuthanasie’, de goede dood onder verantwoordelijkheid van de arts.

De Lex Pia is overbodig. Nabestaanden zetten dit boven het bericht van de gezamenlijke levensbeëindiging (door zelfeuthanasie) van hun ouders: ‘Na een lang en gelukkig leven hebben onze lieve ouders hun leven teruggegeven aan hun Schepper’.

Zelfs de ChristenUnie moet hiermee uit de voeten kunnen, om over D66 maar te zwijgen.

Ton Vink (ninewells.nl) is filosoof. Hij werkte ruim twintig jaar als consulent voor vragen rond het levenseinde. In 2007 werd hij voor de Rechtbank Amsterdam vrijgesproken van overtreding van art. 294 Sr (hulp bij zelfdoding).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden